رياست جي چئني ٿنڀن کي اڏوهي کائي وئي!

22 ڊسمبر 1995ع

رياست جي چئني ٿنڀن کي اڏوهي کائي وئي!



جمهوري ادارن جو احترام تڏهن ٿيندو آهي، جڏهن ماڻهو پنهنجي ذات ۽ معاشري ۾ پنهنجي ڪردار بابت ٺيڪ ٺيڪ ادراڪ رکي. پنهنجي سمجهه ”پوري ساري“ هجي ته آئيني ۾ پنهنجو عڪس ڏسي ۽ پنهنجي وجود بابت ڪا نمرودي غلط فهمي هجي ته اها دور ڪري! پاڪستان ۾ نمرودي غلط فهميون وڏا هاڃا ڪري رهيون آهن، ايڏا وڏا هاڃا جو سڀئي مکيه جمهوري ادارا اندران ئي اندران کاڄي کوکلا ٿي چڪا آهن.

عدليه ۽ پارليامينٽ رياست جا تسليم ٿيل اهڙا ٻه ادارا آهن جن جي اڃا به ڪا ٿوري گهڻي عزت هئي، انتظاميا ته قيامت تائين پنهنجو وقار بحال ڪرائي نه سگهندي، باقي رهيو چوٿون تسليم نه ٿيل ٿنڀو يعني اخبارون، انهن جي ساک به جيتوڻيڪ باقي معاشري کان مختلف نه رهي آهي، تنهن هوندي به اهي پنهنجو ڪردار تمام تيزيءَ سان ادا ڪري رهيون آهن.

سوال اهو آهي ته اهي ٿنڀا زبون ڇو ٿي رهيا آهن ۽ اها ڪهڙي اڏوهي آهي جيڪا اندران ئي اندران انهن کي کائي رهي آهي؟ پارليامينٽ ۾ ”لوٽا ڪريسي“ ۽ ”جي حضوري“ جا لفظ مروج ٿين ٿا، صحافت لاءِ زرد صحافت جو لفظ سامهون اچي ٿو ۽ عدليه تي حزب اختلاف جي تنقيد اهڙي ڇتي آهي جو اهي لفظ ورجائڻ به عدالت جي احترام جي تنقيد اهڙي ڇتي آهي جو اهي لفظ ورجائڻ به عدالت جي احترام تي حرف آڻڻ برابر لڳي ٿو. جيئن پنج آڱريون برابر نه هونديون آهن تيئن سڄي صحافت، سڄي عدليه ۽ سڄي پارليامينٽ کي هڪ قطار ۾ بيهاري نه سگهبو. هر شعبي ۾ چڱائي ۽ مٺائي ٻنهي ڇيڙن تي بيٺل نظر ايندي. چڱائيءَ ۾ سڪون هوندو آهي، تنهنڪري هروڀرو ڌيان نه ڇڪائيندي آهي پر بڇڙائيءَ ۾ وڏو ايذاءُ هوندو آهي جنهن ڪري بيچيني نظر ايندي آهي.

ڇا سماج پنهنجي منطقي انجام ڏانهن خود بخود وڌي رهيو آهي؟ يا ان کي بيمارين جي انجيڪشن هٿ وٺي هنئي پئي وڃي؟ اهو سوال سماج جي ڊاڪٽرن جي آڏو رکجي ٿو ته اهي سوچين ته سماج جا سور وڌائڻ جي ذميواري ڪنهن تي آهي؟ ڪٿي ايئن ته ناهي ته سماج جا ڊاڪٽر پاڻ ئي زهر پکيڙي رهيا آهن؟

هڪ سنڌي اخبار خلاف ڪنهن سياسي تنظيم پاران اڳرائي ڪهڙي معنيٰ رکي ٿي؟ جيڪڏهن پنهنجو عڪس نٿو وڻي ته آئينو ڀڃڻ مان ڇا حاصل؟ ڪالهه ايم ڪيو ايم جنگ اخبار جا بنڊل ساڙيا ۽ اڄ ڪنهن ٻي تنظيم هڪ سنڌي اخبار ساڙڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. اول ته بنڊل سڙڻ سان اخبار ڪو نه سڙندي آهي، ٻيو ته ڪو به دهشتگرد ڪنهن به اخبار ۽ ڪنهن به جمهوري اداري ۽ سوچ کان ڪمزور هوندو آهي، جيڪڏهن ايئن نه آهي ته پوءِ هن بندوق ڇو کنئي آهي؟ سنڌي اخبار خلاف اڳرائي ڪندڙ تنظيم جيڪڏهن پاڻ کي جمهوريت پسند سمجهي ٿي ته ان کي جمهوري طريقي سان پنهنجو موقف ڏيڻ گهرجي. خوش قسمتيءَ سان سنڌي پريس اڃا تائين دهشتگردن وٽ يرغمال نه ٿي آهي، جيئن ڪراچيءَ جون اڙدو اخبارون ايم ڪيو ايم جي ڀَوَ کان سندن ترجمان ٿي ويون آهن.

اهي سنڌي اخبارون ئي آهن، جيڪي معاشري ۾ ٿيندڙ هر ظلم خلاف جرئت سان ڳالهائين ٿيون، رياستي جبر هجي يا ڌاڙيلن جو ظلم هجي! ڪامورن جا اختيار هجن يا طاقتور زميندار جي قيد خانن ۾ ڦاٿل هارين جو مسئلو! پوليس جا فرعون هجن يا خود پنهنجي ئي صفن ۾ بيٺل صحافي ۽ راءِ عامه ٺاهيندڙ ڪو فرد! ڪنهن کي به اهو سوچي معاف نه ڪيو ويو آهي ته هنن وٽ طاقت آهي. سنڌ جي بدامني ۽ سخت روين جي سوال تي هاني ڪا به ڳالهه پڙدي جي پويان نه رهي آهي. جيڪڏهن ڪا ڳالهه هاڻي کلي اخبار ۾ آئي آهي ته ان سان ڪو به فرق نه پيو آهي. فرق پيو آهي ته فقط ايترو ته هن ڀيري سماج سڌارڪن کي آئينو پسند نه آيو. خبر ناهي ته اسان جيڪا صورت آئيني ۾ ڏسڻ پسند نٿا ڪيون اها زماني کي ڇو ٿا ڏيکاريون! اسان اهو رويو ڇو ٿا روا رکون جيڪو تنقيد هيٺ اچي! يقينن اسان جا پنهنجا ئي رويا انهن کي اسان کان پري رکن ٿا، جن کي اسان پنهنجي ويجهو آڻڻ گهرون ٿا. اخبارون سڙڻ جي واقعي پٺيان هڪ سياسي تنظيم جو نالو اڀري آيو آهي، ڪا به اخبار ساڙڻ جي ڪوشش بهرحال ”آفرين“ ڏيڻ جي ڳالهه نه آهي، جيڪي به ماڻهو ان خبيث چڪر ۾ مصروف آهن، اهي هر حالت ۾ مذمت جوڳو ڪم ڪري رهيا آهن ۽ کين سمجهڻ گهرجي ته هو رياست ۽ معاشري جي ان اهم ٿنڀي کي ڪيرائڻ جي ڪوشش ۾ مصروف آهن جيڪو ڏکئي وقت ۾ ٺيڪ ٺيڪ ڪردار ادا ڪري رهيو آهي.

حزب اختلاف عدليه کي لوئڻ جي جيڪا مهم هلائي، اها به هاڻي منطقي نتيجي ڏانهن پنڌ پئي آهي، جڏهن اهي سڀ ادارا هڪ هڪ ٿي ڊهي پوندا، تڏهن ٻيو ته ٺهيو خود حزب اختلاف کي به احساس ٿيندو ته هن ان ساڳي وڻ جون پاڙون وڍيون آهن جنهن جي پاڇي هيٺ هو پاڻ به ويٺا هئا! ادارا ڊاهڻ ۾ دير نه لڳندي آهي، ٺاهڻ ۾ سال لڳي ويندا آهن. هاڻي صورتحال وڃي اتي پهتي آهي ته ٿاڻيدار جهڙو ننڍڙو فرعون سيشن ڪورٽ ۾ گهڙي ايڊيشنل سيشن جج کي گاريون ڏيئي، جوابدار ڇڏائي وڃي ٿو. اهڙو واقعو 20 ڊسمبر تي رتيديري ۾ ٿيو آهي. ڪاش! اهو واقعو اول ته ٿئي ئي نه ها پر جيڪڏهن ٿيو آهي ته وڃي ان تڪ ۾ ٿئي ها جيڪو خود حزب اختلاف جي چيف جو اهي جيڪو پاڻ عدليه جي عزت جو جهنڊو تار تار ڪري ان کي سڄي دنيا ۾ بدنام ڪري رهيو آهي.

رتيديري جي خسيس ٿاڻيدار هي ٻيو ڀيرو عدالت جي خلاف دهشتگردي ڪئي آهي. عدالت جي بي عزتي فقط هڪ جج جي نه، سڄي عدالتي نظام جي بي عزتي اهي ۽ ان سڄي عدالتي نظام سان لاڳاپيل وڪيلن ۽ قانون جي ڪتابن جي بي عزتي آهي. ان ڪري ئي ته لاڙڪاڻي بار ايسوسيئيشن جي ضلعي صدر کي چوڻ پيو ته ”جڏهن عدالت جي عزت نه رهي ته پوءِ اسان جي ڪم ڪرڻ جو ڪهڙو جواز آهي؟“ هن جو سوال بالڪل ٺيڪ آهي. جيڪڏهن ٿاڻيدار عدالت ۽ قانون جي ڪتابن کان وڏو طاقتور آهي ته پوءِ عدالتن جي عمارتن ۾ به ٿاڻيدار ويهارڻ گهرجن، اتي ٿاڻا قائم ٿين گهرجن ۽ قانون جا ڪتاب رديءَ واري کي وڪڻڻ گهرجن.

ٿاڻيدار صاحب سڀ کان پهرين عدالت کي پوليس جي گهيري ۾ آندو ۽ پوءِ پنهنجي اٽالي سميت ڪورت ۾ گهڙي جج کي گهٽ وڌ ڳالهايو ۽ اهو چئي جوابدار کي پاڻ سان وڍي ويو ته ”ڪورٽ ڇا ٿيندي آهي؟“ هن واقعي دوران سپاهين به جج کي گاريون ڏنيون، نعرا هنيا، جج کي گرفتار ڪرڻ جون ڌمڪيون ڏنيون ۽ ماڻهن کي حيران ڇڏي هليا ويا. ويچاري عدالت (هاڻي ته ان کي ويچاري لکڻو ئي پوي ٿو) جو ڏوهه فقط اهو هو ته عدالت پاڻ کي ٿاڻيدار کان معتبر سمجهيو ۽ هڪ اي ايس آءِ کي عدالت جي توهين ڪرڻ جي ڏوهه ۾ ان مهل جهليو جڏهن هو ضمانت تي آزاد ٿيل هڪ جوابدار کي ڪورٽ جي حدن مان اغوا ڪري رهيو هو. پوليس جو چوڻ آهي ته جج مداخلت ڪري رهيو هو ۽ اي ايس آءِ جا ڦول لاهرايا هئائين. عدالتي معاملن تي عدالت مداخلت نه ڪندي ته باقي ڪير ڪندو؟ اها ڳالهه تاريخ ۾ پهريون ڀيرو ٻڌي وئي آهي ته ٿاڻيدار عدالت هلائيندڙ جج جي خلاف ايف آءِ آر ڪٽائڻ جي ڳالهه ڪئي آهي.

جڏهن ملڪ ۾ عدليه جي توهين جو سلسلو اعليٰ ترين سياسي قيادت جي حد کان شروع ٿئي، تڏهن ايئن ئي ٿيندو آهي. ”جمهوري“ مسلم ليگ ”جمهوريت“ جي سوال تي ايترو اڳتي نڪري وئي آه