ساھہ کڻڻ بند تہ نٿو ڪري سگهجي!

ساھہ کڻڻ بند تہ نٿو ڪري سگهجي!

سوتا ساڌو جگائيہ، ڪري نام ڪا جاپ

يہ تينون سوتي ڀلي، ساڪت، سنگه اور سانپ

(ستل ساڌوءَ کي جاڳائڻ گهرجي جيڪو خدا جو نانءُ کڻي ٿو، پر بدنيت ماڻهو، شينھن ۽ نانگ ستل ئي چڱا آهن جيڪي مخلوق کي آزارين ٿا. ڪبير داس)

رمضان شريف جو مهينو اچي پھتو آهي. خدا جا نيڪ بندا ننڊ ڇڏي عبادتن ۾ وقت گذاريندا. پر اهو ضروري نہ آهي تہ خراب ۽ آزاريندڙ بندا خلق کي آزارڻ ڇڏي ڏيندا. مون کي ذاتي تجربو آهي تہ اڪثر رمضان شريف ۾ ئي فقراءَ جي گودڙي وئي آهي يا شيطانن جا داءَ لاڳا آهن. پر انھن حالتن کي ڏسي لاهوتي فقير پنھنجو پنڌ تہ ڪو نہ ڇڏيندا؟

آساڪا اينڌن ڪرون، منٽا ڪرون ڀڀوت

جوگي ڦر ڦر ڪرون، يون بن آوي سوت

(مان اميد جو ٻارڻ ٻاريان، خواهشن کي ٻاري رک ڪري ڇڏيان ۽ بار بار جوڳ ڪريان، ان ريت ئي منھنجي ڀلائي ٿيندي – ڪبير )

دوست چون ٿا تہ تون ڪبير جي ڪڍ پئجي ويو آهي، يارو سندس ڳالهيون ئي اهڙيون آهن، آئون سندس چوڻ تي هلي سگهان تہ ٻيو ڇا گهرجيم؟ ڏسو تہ سهي وري ڪھڙو مثال آندو اٿس.

چٽ ڪپٽي سب سون ملي، مانہين ڪٽل ڪٺور

اڪ درجن ڪي آر سي، آگي پيڇي اور

(جن ماڻهن جي دل ۾ ڪپت هوندي آهي، اهي بدنيت سان ئي دوستي ڪندا آهن، خراب ماڻهو ۽ آرسي ٻئي اڳيان پٺيان کان مختلف هوندا آهن.)

منافقي ۽ تضادن سان ڀريل سياسي وايو منڊل ۾ ڪنھن بہ فضيلت ڀري ڳالھہ جي ڪھڙي گنجائش ٿي سگهي ٿي؟ سنڌ دوست، عوام دوست، جمهوريت دوست ۽ انسان دوست ڀلي تہ ڇا بہ پيا چون، انھن جي ڳالھہ بي اثر آهي جو وڏي خلق سياسي طور بي اثر آهي. اڳي ووٽ کي اثر هو. هاڻي ان جي اهميت بہ تار پيڊو ٿي وئي آهي. جمهوريت ۾ ووٽ انھن جو هوندو آهي جن جي ڳالھہ ماڻهن کي ڪشش ڪندي آهي، پر هاڻي ووٽ انھن جو آهي جن وٽ بلوي، فساد ۽ برباد ڪرڻ جي طاقت آهي. اڳي طاقت جو سرچشمو عوام هو هاڻي گولي ٿي وئي آهي. گولي ڪنھن وٽ آهي؟ ڳڻيندا وڃو! ڌاڙيلن وٽ، پوليس وارن وٽ، شهري شودن وٽ، دهشتگردن وٽ، شدت پسندن وٽ ۽ انھن وٽ جيڪي رياست ۾ اڇي ڪاري جا مالڪ آهن.

56 سالن کان هٿيارن جي ٻولي ڳالهائيندڙن، اڃا تائين پاڻ تہ هٿيارن مان هٿ ڪو نہ ڪڍيا اٿن پر تجويز ڏين ٿا تہ ڪشمير کي هٿيارن کان پاڪ ڪري ان جي حيثيت بدلائي وڃي. ان کي حقيقت پسندي قرار ڏنو ٿو وڃي! چڱي ڳالھہ! ڪشمير هٿيارن کان پاڪل هجي، ان کان بہ چڱي ڳالھہ اها ٿيندي تہ ڏکڻ ايشيا هٿيارن کان پاڪ ٿئي. پر سڀ کان بھتر ڳالھہ اها هوندي تہ سڄي دنيا هٿيارن پاڪ ٿئي.“ بادشاهن جي حقيقت پسندي ۽ عوامي خوابن جي دنيا ۾ بس! ايترو ئي تہ فرق آهي! مون بہ حقيقي حل ڏنو آهي پر جيئن تہ اهو هڪ ديواني جو خواب آهي، ان ڪري ان جي ڪا بہ حيثيت نہ آهي.

سياسي صورتحال تي ڪا راءِ ڏيڻ تي دل نٿي چاهي، پر ڇا ڪجي؟ هن ساھہ ٻوساٽيندڙ فضا ۾ ساھہ گهٽجي رهيو آهي ۽ ماڻهن جون معاشي ۽ سماجي خوشيون بھتر سياسي ماحول کانسواءِ ملي ڪو نہ سگهنديون سياسي ماحول بيزار ڪري ڇڏيو آهي پر ماڻهو ساھہ کڻڻ بند بہ تہ نٿو ڪري سگهي.!

پاڻ جنھن دنيا ۾ رهون ٿا ان ۾ خير سان خدائي فوجدارن جي کوٽ ڪو نہ آهي جن جي اڳ پٺ ڪبير داس جي چوڻ مطابق مختلف آهي اسان جيڪي ڪجھہ ٻين لاءِ تجويز ڪريون ٿا، سو پنھنجي لاءِ قبول نٿا ڪريون. ٺيڪ آهي تہ ڪي معاملا تمام حساس ٿيندا آهن پر جيستائين نازڪ مسئلن کي نہ ڇيڙبو ان مهل تائين سوچڻ جو سامان هٿ ڪونہ ايندو. پاڻ سڄي عمر فقط ان تي بحث نٿا ڪري سگهون تہ روزي ۽ نمازن جا ڪھڙا لوازمات آهن! ڪجھہ انھن ڦٽن تي بہ ڳالهائڻو پوندو جيڪي ناسور ٿيندا پيا وڃن.

هٿياربند ڪشميري زخمن سان چور چور آهن، انھن کان هٿيار ڪنھن کڻايا؟ يا اتي اهڙو ماحول ڇو ۽ ڪيئن ٺھيو جو اتي بندوق ڪلچر آيو ۽ ان کانپوءِ هزارين ڪشميري ڪشمير ۾ ئي شهيد ٿي ويا. هٿياربند افغانستان معذور ٿي چڪو آهي. هاڻي اساما بن لادن ۽ ملا عمر جيئرا آهن يا مري چڪا، ان سان ڪھڙو فرق ٿو پوي! اسامه جي نالي ۾ برڙ باڪاس افغانستان تي جيڪي بم داغيا انھن جا گهاءَ ايندڙ پنجاھہ سٺ سالن تائين ڪو نہ ڀربا (جيستائين اهو معذور نسل باقي آهي.)

عراق ۾ موتمار هٿيار ڪو نہ هئا، پر هٿيارن جو نالو تہ موجود هو! ان منحوس الزام جي نحوست عراق کي چڪنا چور ڪري ۽ ڏنڊا ٻيڙين ۾ قيد ڪري ڇڏيو. اهي لوهي زنجيرون هاڻي ڪڏهن ٽٽنديون؟ ڪا بہ خبر نہ آهي. ان ڦاٽل ۽ ڇٽل بارود جا سياسي اثر پاڪستان جي سر تي بہ ڪريا آهن. اهو ئي وانا کان ڪراچي ۽ ڪوئيٽا کان ملتان تائين ٿي رهيو آهي. هاڻي اوڙي پاڙي (جي محدود ٽڪرن) کي غير هٿياربند علائقو قرار ڏيڻ جون تجويزون موڪليون پيون وڃن پر خبر نہ آهي تہ ڇو سڄي پاڪستان ۽ هندستان کي هٿيارن کان پاڪ ڪرڻ جون ڳالهيون ڪري ڪنھن جٽاءَ دار امن جي وڪالت ڇو نہ ٿي ڪئي وڃي.

رت پياڪ مخلوق رت نہ پيئندي تہ گهڻا ڏينھن جيئندي؟ بگهڙ بک مرندا پر دال روٽي ۽ بصر ڦودني تي گذارو ڪو نہ ڪندا! عراق کي بي هٿيار ڪرڻ جي ڳالھہ آمريڪا ڪئي، اڃا بہ بس نٿو ڪري هاڻي ايشيا جي ٻين ملڪن جي ڪڍ آهي. بي هٿيار هئڻ چڱي ڳالھہ آهي پر جڏهن سڀ بي هٿيار هجن! سڄي ڳالھہ نيت ۽ قدرت جي قانون جي آهي، جڏهن سڀ سياسي رستا بند هوندا آهن، تڏهن غير سياسي رستا ڦٽي پوندا آهن ۽ هر ڪو ان بي رحم ۽ شاطر ڪلچر کي ئي سياسي واٽ سمجهڻ لڳندو آهي. ان بند گهٽيءَ واري حالت ۾ ماڻهو هٿيار کڻندا آهن يا وري ڪو کين اچي هٿيار ڏيئي ويندو آهي. ان ڪري ضروري آهي تہ سياسي رستا کلي وڃن. حقيقي عوامي جمهوريت قائم ٿئي ۽ هڪ فضيلت ڀريو سياسي ڪلچر ايترو مضبوط ٿئي جو عام ماڻهو پنھنجي عزت، وقار ۽ معاشي خوشحالي محسوس ڪري سگهي.

پر اهو ڪم ڪير ڪندو؟ جن کي ڪرڻ گهرجي. انھن کي غلط روايتن جو چشڪو لڳي چڪو آهي، سڄي سياست گذريل ٽن ڏهاڪن کان ابتي ڊگر تي جاري آهي ۽ 56 سالن کان اهو ئي باور ڪرائڻ جي ڪوشش جاري آهي تہ فقط ورديءَ وارا ئي ملڪ جا سڄڻ آهن ۽ باقي بي وردي مخلوق ڪرپٽ، نالائق، غدار، بي ايمان ۽ فسادي هجوم آهي. ان وڏي گمراھہ ۽ گستاخ سوچ ۽ مفروضي ۾ عوام ۽ عوامي نمائندن وٽ ڪھڙو رستو بچي ٿو؟ ضروري نہ آهي تہ ان سياسي واٽ کي درست سمجهجي جيڪا ”بادشاهن جي جمهوريت“ ڏانھن وٺي ويندڙ آهي.

مشڪل اها آهي تہ ڪوڙ کي ايترو گهڻو ۽ ايتري بي نڪائيءَ سان ورجايو ويو آهي جو سچ تي حاوي ٿيڻ لڳو آهي. ”سنڌ کي ماءُ“ طور تسليم ڪرڻ جي ڳالھہ ڪندڙ ڀائي صاحب مهرباني ڪري ٿوري وضاحت ڪري ٻڌائي تہ هن سنڌ کي ڪيئن ماءُ ڪري تسليم ڪيو آهي؟ ڪنھن پوڙهيءَ کي يرغمال ڪري ان کي سندس ٻين ٻچن کان ڇني ڌار ڪرڻ کي ماءُ جي خدمت چئبو آهي ڇا؟ سنڌ تي جائز ناجائز نموني حڪومت ڪندڙ الطاف حسين کي اڃا بہ شڪايت ۽ محروميءَ جو احساس آهي تہ سندن وجود کي تسليم نٿو ڪيو وڃي. اڃا بہ چوي ٿو تہ هندستان ۾ ڇڏي آيل پنھنجن بزرگن جي قبرن تي وڃي نٿا سگهون! الله سائين هنن سان هڪ هڪ سوال تي انصاف ڪندو. بيشڪ اهو بھترين انصاف ڪندڙ آهي.

سنڌ ۾