سرڪتي جائي هي رخ سي نقاب آهستہ آهستہ

آچر 30 جنوري 2000ع

روزاني سنڌ حيدرآباد

سرڪتي جائي هي رخ سي نقاب آهستہ آهستہ

پير صاحب پاڳاري اعليٰ عدالتن جي جج صاحبن کان پي سي او هيٺ کڻايل قسم نامي تي تبصرو ڪندي چيو ”اڃا تہ فقط نقاب مٿي ٿيو آهي. مارشل لا جو برقعو لهڻ وارو آهي!“ مارشل لا جي معنيٰ آهي ”دشمن جي فتح ٿيل علائقي ۾ فاتح فوج هٿان مڙهيل قانون!“ پاڪستان ۾ خدانخواستہ هن وقت دشمن جو لشڪر فاتح بڻجي ڪو نہ ويٺو آهي. خود پاڪستان جي فوج واڳون پنھنجي هٿ ۾ کڻي ورتيون آهن. ان ڪري ڊڪشنريءَ جي تشريح مطابق پاڪستان ۾ ڪڏهن بہ مارشل لا ڪو نہ لڳي آهي، پر...

پر، جيئن تہ ماضيءَ ۾ پاڪستان جي فوجن سول حڪومتون ڊاهي هتي فوجي راڄ قائم ڪيو ۽ ان فوجي راڄ کي ”مارشل لا“ چيو ويو. ان ڪري مارشل لا جي ڪلاسيڪي معنيٰ بدلجي وئي آهي. هاڻي، پنھنجي ملڪ ۾ قائم ٿيل فوجي راڄ ”مارشل لا“ آهي جنھن ۾ پنھنجي قوم تي ايئن حڪومت ڪئي وڃي ٿي، جيئن فتح ٿيل دشمن جي علائقي ۾ فاتح فوجون ڪنديون آهن. اهو ئي سبب آهي جو پاڪستان ۾ عام طرح فوج کي مهڻو ڏنو ويندو آهي تہ پاڪستان جون فوجون پاڪستان کي فتح ڪنديون رهنديون آهن... يا شير شاھہ جو شڪرو، گهر جا ڪڪڙ ماري! وغيره.

هاڻي بہ جڏهن جنرل پرويز مشرف صاحب ميان نواز شريف جي حڪومت ختم ڪئي، آئين معطل ڪيو، پارليامينٽون غير مؤثر ڪيون ۽ حڪومت جون واڳون پنھنجي هٿ ۾ وٺي چيف ايگزيڪيوٽو بڻجي ويو. تڏهن ماڻهن چيو تہ ملڪ ۾ ”برقع پوش“ يا ”غير اعلانيہ“ مارشل لا لڳي آهي. تازو جڏهن جنرل صاحب ججن کان پي سي او تحت قسم کڻايو تہ محسوس ٿيو تہ عدليہ ”آئين“ کان پوءِ”پي سي او“ جي هيٺ اچي وئي آهي. ڀلي تہ عدالت عاليہ جا جج صاحب ۽ خود جنرل پرويز مشرف صاحب ايئن چون تہ عدليہ ڪالھہ جيان آزاد آهي، پر اهو دليل ان مهل اڌورو ٿي وڃي ٿو، جڏهن ڪو بہ عام ماڻهو اٿي سوال ڪري ٿو تہ، ”جناب! نيٺ جج صاحبن کي پي سي او تحت قسم کڻڻ تي مجبور ڇو ڪيو ويو؟“

پير صاحب پاڳاري جڏهن ايئن چيو تہ ”اڃا فقط نقاب مٿي ٿيو آهي. مارشل لا جو برقعو لهڻ وارو آهي!“ تڏهن هڪ مشهور غزل جون سٽون ذهن تي تري اچن ٿيون ”سرڪتي جائي هي رخ سي نقاب آهستہ آهستہ!“ مارشل لا هن ملڪ جي عوام لاءِ ڪا محبوب حڪومت ٿي نہ ٿي سگهي. پر هن ڀيري اها جنھن نزاڪت سان آهستي آهستي ٻليءَ پير اچي رهي آهي، ان کان پريشان ٿيڻ اڻٽر ۽ لازمي آهي. جيڪڏهن ملڪ ۾ مارشل لا نافذ ڪرڻ جو فيصلو ٿي چڪو آهي تہ پوءِ ڪھڙا احتياط ۽ ڪھڙيون نزاڪتون؟

پاڪستان جي عوام جي روايت آهي تہ ان ڪڏهن بہ ڪنھن مارشل لا جي نفاذ مهل روڊن رستن تي اچي بغاوت ۽ مزاحمت يا جهيڙو فساد ڪو نہ ڪيو آهي. هائو! جڏهن ان ڊيگھہ ورتي آهي ۽ ماڻهن جا جمهوري حق دٻجي وڃڻ سبب زندگي جنجال ٿي آهي. تڏهن هو اٿي کڙا ٿيندا آهن. جيئن ايوب خان جي دور ۾ ٿيو يا جنرل ضياءُ جي وقت ۾ ٿيو. هاڻوڪي حڪومت وانگر اڳوڻن فوجي حاڪمن بہ جمھوريت بحال ڪرڻ جا واعدا ڪيا هئا، پر ان مھل تائين بحال ڪو نہ ڪيائون، جيستائين عوام مزاحمت ۽ بغاوت تي لهي ڪو نہ آيو. ان ڪري جناب پرويز مشرف کي پاڪستاني عوام جو مزاج ذهن ۾ ضرور رکڻ گهرجي، ڪٿي ايئن نہ ٿئي تہ عوام سندس خلاف بہ نعرا هڻندو ٻاهر نڪري اچي.!

جيڪڏهن ايئن ٿيو تہ پوءِ ”مرده باد ۽ زندھہ باد!“ جي نعرن ۾ جنرل صاحب، فوج جي باري ۾ ملڪي سالميت جي ساک جا سوال اٿي سگهن ٿا. فوجي حڪومت عوام جي ڪاوڙ کي ڪيئن جهليندي؟ مون ڏٺو آهي تہ اڪثر فوجي صاحبن کي فوج جي طاقت تي وڏو ڀروسو هوندو آهي. ان ۾ ڪو شڪ بہ ڪو نہ آهي. پر وقت ثابت ڪيو آهي تہ عوامي ڄار فوجن کي ٻہ ٽي ڀيرا بيرڪن ۾ واپس وڃڻ تي مجبور ڪري ڇڏيو آهي ۽ فوج جو ادارو عوام سان سڌي ٽڪر ۾ اچڻ سبب پنھنجي ساک بہ وڃائيندو آيو آهي. منھنجي فقيراڻي تجويز آهي تہ اڳتي ايئن نہ ٿيڻ گهرجي. ايئن ٿيڻ سان اداري کي نقصان پھچندو.

سوال اهو آهي تہ حاڪمن ۽ سياستدانن جي غلطين ۽ ڪرپشن جي سزا عوام کي ڇو ملندي رهي؟ برابر! فوجي حڪومت چوي ٿي تہ ”اسان فقط انھن تي هٿ وجهي رهيا آهيون جن ملڪ جي دولت لٽي آهي!“ پر ڏٺو وڃي تہ ڀوڳڻ واري ڌر وري بہ عوام ئي ٿئي ٿو. جڏهن ڀوڳنائون عوام جي حصي ۾ ئي موجود رهن ٿيون، تڏهن بغاوتون/مزاحمتون ۽ نفرتون سر کڻن ٿيون. جيڪي سڀ جون سڀ فوج جي خلاف هونديون آهن. اهو بہ سچ آهي تہ ميان نواز شريف ”ڀاري مينڊيٽ“ جي نشي ۾ اچي وقت جي صدر، فوج، عدليہ، آبادگارن، ٻين سياسي ڌرين ۽ بيوروڪريسيءَ خلاف قدم کنيا، پر ان جو مطلب اهو ناهي تہ نئين حڪومت بہ ساڳين پيرن تي هلي. نئين حڪومت پھريون آپريشن بجلي ۽ واپڊا جي حوالي ڪيو ۽ ڪافي اڱڻ لتاڙجي ويا. بيورو ڪريسيءَ سان هڪ نہ، ٻہ ٽي جهڙپون، فوجي حڪومتون جون ٿي چڪيون آهن. پنجاب جي بالادستي قائم دائم آهي، هاڻي عدليہ پي سي او هيٺ آئي آهي.

جيئن جيئن وقت گذرندو پيو وڃي فوج شهري ادارن تي پنھنجي گرفت مضبوط ڪندي پئي وڃي. بيورو ڪريسي ڊنل ڊنل آهي. عوام ڊنل ڊنل آهي. واپاري ڊنل ڊنل آهي، آبادگار، دڪاندار، سڀ ڊنل ڊنل آهن... پر هاڻي ان خوف ۾ چڙ ۽ ڪاوڙ بہ شامل ٿيندي ٿي وڃي. ممڪن آهي تہ جنرل صاحب ان تبديليءَ کان واقف نہ هجي، ان ڪري ئي تہ تازو بيان ڏنو اٿس تہ ”قوم ۽ فوج جي سوچ ۾ هڪجڙائي آهي“ نہ! جناب چيف ايگزيڪيوٽو صاحب! ايئن نہ آهي. توهان کي ڪنھن غلط رپورٽ ڏني آهي. عام ماڻهو اميدون لاهيندو پيو وڃي. ڇاڪاڻ تہ سندن زندگيءَ ۾ ڪو بہ ڦيرو ڪو نہ آيو آهي.

چوريون، ڌاڙا، ڦرون، مھانگائي ۽ بيروزگاري جيڪڏهن اڳ کان وڌ نہ آهن تہ گهٽ بہ ڪو نہ آهن. فوجي راڄ کي اڍائي ٽي مھينا لنگهي ويا آهن، اهو عرصو بہ ڪو ٿورو نہ آهي. ان عرصي دوران عوام ڏسي ورتو آهي تہ سرڪار وٽ عوام کي ڏيڻ لاءِ ڪجھہ بہ ڪو نہ آهي. امن امان کان وٺي، روزگار تائين هر اميد تي پاڻي ڦري ويو آهي. البت کيتن کي پاڻي ڪو نہ ٿو ملي (خدا ڪري تہ کاٽين جو ڪو نتيجو نڪري) عوام اهو بہ ڏسي ويٺو آهي تہ نيون نوڪريون تہ خير ڪو نہ ملنديون شال پراڻيون بچن. سرڪار سڳوري ملڪ کي بہشت بنائڻ تہ چاهي ٿي، پر بہشت تريءَ تي ڪو نہ ملندو آهي. ترقياتي ڪمن جا رستا بند آهن، ڏوڪڙ لڀي ڪونہ، سڌون سيري جون!

سرڪاري ملڪيتون کپائڻ ۾ ميان نواز شريف تہ ڪو نہ گهٽايو. پر هاڻوڪي سرڪار ڇا پئي ڪري؟ هڪ تازي خبر موجب ”آءِ ايم ايف پاڪستان تي نوان شرط مڙهيا آهن.“ ٻہ لک سرڪاري ملازمن کي فارغ ڪيو ۽ سرڪاري ملڪيتون وڪڻو!“ چون ٿا تہ انھن ملڪيتن ۾ تاريخي عمارت ”قصر ناز“ بہ شامل آهي. ماڻهو جڏهن کٽندو آهي تڏهن گهر جا ٽپڙ وڪڻندو آهي. گهڻو ممڪن آهي تہ حڪومت پاڪستان آءِ ايم ايف جا اهي شرط قبول ڪري وٺي! وياج طور واپاريءَ جي آڏو مقروض ڪيتريون آزيون نيازيون ڪندو؟ خدا خير ڪري، پر نيٺ اهو وقت بہ ايندو جڏهن سرڪاري / عوامي ملڪيتون ”ايڪ دو تين!“ چئي تين وال ڪيون وينديون ۽ خدا جي خلق بي وسيءَ وچان ٽهڪ پئي ڏيندي.

جيڪڏهن اسان اکيون ٻوٽي ڇڏيون �