سينٽرل ضلعي مان ماس ٽرانزٽ پروگرام

17 مارچ 1996ع

سينٽرل ضلعي مان ماس ٽرانزٽ پروگرام



ڪراچي ماس ٽرانزٽ پروگرام جو پيڙهه پٿر رکجي چڪو آهي ۽ توقع آهي ته ايندڙ صديءَ کان اڳ ڪراچيءَ جا ماڻهو جديد ترين ۽ تيز رفتار شهري ريلوي نظام تي سوار ٿي چڪا هوندا ۽ ڪراچي ۾ بجليءَ تي هلندڙ ٻن يا ٽن بوگين واريون ننڍڙيون ريل گاڏيون سهراب ڳوٺ کان ٽاور تائين اتاهين پٽڙيءَ تي هڪٻئي پويان ڊوڙنديون نظر اينديون. هي به ڪراچي پئڪيج جو حصو اهي. حڪومت جو چوڻ آهي ته هن ريت ڪراچيءَ جو ٽرانسپورٽ وارو مسئلو حل ٿيندو پر حقيقت اها آهي ته هن ريت حڪومت ”چڙيل مهاجرن“ کي ٿڌو ڪرڻ جي ڪوشش پئي ڪري. ان ريت فيڊرل بي ايريا، عزيز آباد، لياقت آباد ۽ جيڪب لائين وارا اهي پهريان پاڪستاني هوندا جيڪي ايڪيهين صديءَ ۾ جديد ترين ٽرانسپورٽ نظام تي سوار ٿي داخل ٿيندا. اها ٻي ڳالهه آهي ته ٿر ۽ ڪوهستان جا ماڻهو ان به وقت اٺن ۽ کيکڙن تي سوار هوندا.

ڪوهستاني ۽ ٿري ماڻهن کي ان تي ڪو به اعتراض نه آهي ته ڪراچيءَ ۾ ماس ٽرانزٽ پروگرام صرف انهن علائقن کي ڇو پيو ڏنو وڃي ۽ نه وري هنن غريبن جي اعتراض جي ڪا حيثيت اهي. اعتراض اتي ڪبو آهي جتي ٻڌو وڃي! هتي ته شيخ اياز جي چوڻ موجب ”ٻٻر کان ٻير نه ملندا اهن، تون ته انگور گهري رهيو آهين!“ وارو قصو آهي. اهو چوڻ صحيح آهي ته ڪراچي شيطان جي پيٽ کان گهڻو وڏو شهر اهي ۽ هتان جا روڊ رستا به سندس آنڊن کان وڏا آهن، ان ڪري اهو ممڪن ئي ڪو نه آهي ته سڄي شهر کي هڪدم ماس ٽرانزٽ رٿا ڏني وڃي. ان ڪري في الحال پهريون مرحلو شروع ڪيو ويو آهي. هي پهريون مرحلو برابر آهي پر اهو محض اتفاق نه آهي ته پهرين مرحلي لاءِ ڪهڙو روٽ چونڊيو ويو! روٽ جي چونڊ ڏاڍي سوچ ويچار سان ڪئي وئي آهي ڇاڪاڻ ته اهو ڪو واحد روٽ ڪو نه آهي جنهن تي وڏي ٽريفڪ هلي ٿي. صدر کان ٽاور واري ”بزنس ورلڊ“ ۾ رڳو سينٽرل ضلعي جو مني بس جي-3 روٽ وارو شهري ڪو نه ٿو هلي(اهو به هڪ عجيب اتفاق اهي ته جي-3 هڪ بندوق جو نالو به آهي ۽ سينٽرل ضلعي جو نالو کڄڻ سان ئي ذهن ۾ بندوقن جا ٺڪاءَ گونجڻ لڳن ٿا) ڪراچي ته ڪلفٽن کان منگهي پير تائين، ابراهيم حيدري کان حب ۽ گلشن حديد کان ڪياماڙيءَ تائين پکڙيل آهي. اهي سڀ ماڻهو به روزگار لاءِ بزنس سينٽر ڏانهن روز سفر ڪن ٿا.

سهراب ڳوٺ کان ٽاور واري جي-3 روڊ جي چونڊ تي ڪو به ارهو نه اهي پر هر ڪو سمجهي ٿو ته اهو به ”ناراض مهاجر“ کي راضي ڪرڻ جو هڪ جتن آهي، چڱي ڳالهه! خدا کين ٻيون به سهوليتون نيبهه ڪري جيتوڻيڪ هن مهل به کين پاڪستان ۾ سڀ کان گهڻيون سهوليتون حاصل آهن. بدقسمتيءَ سان هن ”ناراض برادريءَ“ کي ڪا به سهوليت مطمئن ڪري نه سگهي آهي. شايد سهوليتون انهن کي نظر ئي ڪو نه اينديون آهن، جيڪي انهن مان فائدو حاصل ڪري رهيا هوندا آهن. سنڌ جا ماڻهو ڄاڻن ٿا ته پيپلز پارٽيءَ جي حڪومت ڪراچيءَ جي ”ضلعي سينٽرل“ جي ماڻهن کي خوش ڪرڻ الءِ جيڪي ”ميموٿ پروجيڪٽ“ ڏيئي رهي آهي، ان سان ڪو به فرق نه پوندو. هڪ ئي شهر ڪراچيءَ ۾ ضلعو سينٽرل به آهي ته لياري به آهي (جيڪو، پنهنجي قد بت، ڊيگهه ويڪر، مسئلن جي نوعيت ۽ انفرادي مزاج سبب ڪنهن به ريت ضلعي کان گهٽ نه آهي) جنهن کي ماس ٽرانزٽ ته ڪجا پاڻي، رستا، ڊريني ۽ ضلعي حيثيت به نه ڏني وئي آهي! لياريءَ جي ماڻهن کي پورو پورو حق آهي ته اهي حڪومت کي اها معيار ڏين ته آخر لياري حڪومت جي نظر ڪرم کان ڇو هميشه رهجي ويندي آهي ۽ وتائي جي ورڇ وانگر سب ڪجهه مرڪزي ضلعي کي ڇو ٿو ملي؟

ڪراچي ماس ٽرانزٽ پروگرام لاءِ پيڙهه پٿر رکجي چڪو آهي. اها به هڪ وڏي ڳالهه اهي. سمجهه ۾ نٿو اچي ته حڪومت کي مبارڪ ڏجي، سڄي ڪراچيءَ جي عوام کي ڏجي يا فقط ضلعي سينٽرل جي عوام کي؟ حقيقي مبارڪون ضلعي سينٽرل وارن کي هجن، باقي عوام کي ان ڳالهه جي مبارڪ هجي ته ملڪ ۾ ڪو نئون پروجيڪٽ شروع ٿيو اهي، خدا ڪندو ته ڪڏهن باقي ماڻهن تائين به اها سهوليت پهچندي. ان مهل تائين لياريءَ جي خلق انتظار ڪري ۽ پنهنجين اٺ گاڏين ۽ گڏهه گاڏين تي گذارو ڪري ۽ ڪوشش ڪري ته سندن گاڏين ۾ جوٽيل جانور ”ماس ٽرانزٽ“ واري جديد پل جي هيٺان لنگهڻ کان نه ٽهن!

ماس ٽرانزٽ پروگرام ڪا معمولي خرچ جي رٿا ناهي. ان تي 59 ڪروڙ آمريڪي ڊالر (21 ارب رپيا) خرچ ٿيندا. ان ۾ نجي شعبو ڪنسورشيم جي صورت ۾ 60 سيڪڙو رقم خرچ ڪندو باقي 40 سيڪڙو حڪومت ڏيندي. هيءَ رٿا اصل ۾ ٽاور کان سهراب ڳوٺ تائين ٿنڀن تي اهڙيون تيز رفتار ننڍڙيون ريلون هلائن جو انتظام آهي جيڪي هر ٻن مٽن کانپوءِ هڪٻئي جي ڪڍ هلنديون ۽ هڪ ڪلاڪ ۾ 35 هزار ماڻهن کي سفر جي سهوليت مهيا ڪنديون. هيءَ رٿا چئن سالن جي عرصي ۾ مڪمل ٿيندي جيڪو رٿا جي وسعت کي نظر ۾ رکي ٿورو لڳي ٿو. شال اها رٿا وقت سر مڪمل ٿئي، عوام کي سهوليت ملي ۽ ضلعي سينٽرل جي ڪاوڙيل عوام جي ڪاوڙ سنڌ حڪومت، پيپلز پارٽي ۽ پاڪستان تان گهٽ ٿئي!