غير قانوني پرڏيهين جي سڃاڻپ ڏکي ناهي

27 آگسٽ 1995ع

غير قانوني پرڏيهين جي سڃاڻپ ڏکي ناهي



غير قانوني پرڏيهي لوڪ هاڻي سنڌباد جهازيءَ جي جنڙي وانگر پاڪستان جي ڪلهن تي سوار ٿي چڪا آهن ۽ انهن مان جند ڇٽڻ سولي ڳالهه نه آهي. ان جنڙي کان جند ڇڏائڻ لاءِ ايئن ئي ڪرڻو پوندو جيئن سنڌ باد ڪيو هو. هاڻي ڪنهن به همدردي ۽ مصلحت جي گنجائش نه بچي آهي. ٿيڻ ته ايئن کپندو هو ته سڀ کان اڳ اهي رستا بند ڪجن ها جتان برايون داخل ٿي رهيون هيون ۽ آباديءَ ۾ ملاوٽ ٿي رهي هئي. هاڻي به اها ملاوٽ ايتري وڌي وئي آهي جو ان کي ”آبادي گدلاڻ“ به چئي سگهجي ٿو. پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ حڪومت ۽ ٻين سڀني رياستي ادارن جو ڌيان فقط ان تي رهيو ته ڪشمير، ڄمون ۽ جونا ڳڙهه جو ”ڪليم“ ڪيئن منظور ڪرائجي. ان خواهش ۾ حڪومت ڪشمير ۽ جونا ڳڙهه جي ماڻهن لاءِ پاڪستان جا رستا ايئن کولي ڇڏيا ڄڻ اهي هئا ئي پاڪستاني. حڪومت هند انهن کليل دروازن جو ٺيڪ ٺاڪ فائدو ورتو ۽ هاڻي ثابت ٿيو آهي ته دهشتگرديءَ م پرڏيهي هٿ جي سامل ٿيڻ جا ڪيڏا نه گهٽ گهيڙ کليل ڇڏيا ويا هئا. نيٺ حڪومت سنڌ سرڪاري طرح تي وفاق جو دروازو کڙڪائڻ تي مجبور ٿي ته جناب! هاڻي سان جو سر ٿو وڃي، مهرباني ڪري جونا ڳڙهه وارو دروازو بند ڪريو، جنهن سنڌ جلائي ڇڏي آهي! ڪڏهن ايئن هو جو جونا ڳڙهه وارو دروازو بند ڪريو، جنهن سنڌ جلائي ڇڏي آهي! ڪڏهن ايئن هو جو جونا ڳڙهه تي دعويٰ قائم رکڻ لاءِ جونا ڳڙهه جي نواب کي سنڌ جو گورنر بڻايو ويو ۽ ڪڏهن ايئن آهي جو حڪومت سنڌ جونا ڳڙهه جو دروازو بند ڪرڻ جي سفارش ڪري ٿي.

ڪراچي ڏانهن پهرين وڏي لڏ پلاڻ 48-1947ع ۾ اوڀر پنجاب، يو پي ۽ سر پي کان ٿي، ڪجهه ڪڇ ڪاٺياواڙ، پوني ۽ بمبئي کان ٿي. ان جو ته کڻي سياسي جواز پيش ڪجي، پر ٻيو مرحلو 1951ع کان 1953ع وارو هو، جڏهن کوکرا پار کان مسلمان داخل ٿيا ان وقت (1951) ۾ ڪيل آدمشماريءَ ۾ ڪراچي ڏهن لکن کان وڌيڪ آباديءَ وارو شهر ٿي چڪو هو، جنهن پراڻي شهر جي سڄي رٿابنديءَ کي هيٺ مٿي ڪري ڇڏيو. لڏ پلاڻ جي ان مرحلي کي به کڻي هڪ حد تائين جواز ڏجي، پر ان کانپوءِ ته سراسر غير قانوني لڏ پلاڻ ٿي. هاڻي ڪراچيءَ جي سوا ڪروڙ آباديءَ ۾ غير قانوني پرڏيهين جو تعداد 30 لک کان گهٽ ناهي. 30 لک ماڻهن مان ڪهڙو ڪهڙو شخص غير ملڪي مفادن جو سڌو يا اڻسڌو ايجنٽ آهي؟ ان سوال جو جواب عام ماڻهوءَ کان وڌيڪ خود حڪومت ۽ سرڪاري ايجنسيون چڱيءَ طرح ڄاڻنديون هونديون. حڪومت پاڪستان جي سياسي قيادت جن ۾ لياقت علي خان به شامل هو، وڏو ڪم اهو ڪري ويو ته هن پنهنجو سياسي تڪ قائم ڪرڻ لاءِ اميگريشن، پاسپورٽ ۽ اسٽيٽ بئنڪ ۾ انهن ماڻهن کي ڀرتي ڪيو جن غير قانون طور آيل پرڏيهين کي ٺپا هڻي ملڪي بنائڻ جو ڪم ڪيو. تازن 20 سالن ۾ انهن ”سڃاڻپ ڪارڊ مافيا“ بڻجي اهو ڪم ايڏي وڏي پيماني تي ڪيو جو ڪراچي جو رنگ روپ ۽ لهجو ئي بدلجي ويو آهي ۽ سنڌ سرڪار توڻي وفاقي حڪومت کي پرڏيهين ۽ ڏيهين ۾ فرق ڪرڻ مشڪل ٿي پيو آهي.

ڪجهه وقت اڳ جڏهن حڪومت محسوس ڪيو ته پرڏيهي ماڻهو ”عذاب مسلسل“ ٿيندا پيا وڃن ۽ انهن کي ڪڍڻ جي ڪوشش ڪيائون تڏهن وزن جي خبر پئجي وين ته هيءَ ڪا معمولي انتظامي ڀل نه پر هڪ تمام وڏي مجرماڻي غفلت ٿي آهي. ايئن به چيو ويو ته پرڏيهي ماڻهو پنهنجي نيڪاليءَ جي خلاف مرڻ مارڻ لاءِ تيار ٿي وڃن ٿا ۽ انهن پرڏيهي جا اباڻا ملڪ به کين پنهنجي ملڪ جو شهري قبولڻ لاءِ تيار نه آهن.

ان کانپوءِ حڪومت سر جوڙي ويٺي ته هاڻي ڇا ڪجي؟ هاڻي خبر پئي آهي ته ملڪ ۾ رهندڙ پرڏيهين جي رجسٽريشن لاءِ فارم جاري ڪيا ويا آهن. انهن فارمن تحت فقط اهي ماڻهو رجسٽر ٿيندا جن وٽ پنهنجي ملڪ جو پاسپورٽ ۽ ٻيا ضروري ڪاغذ هوندا. هو پرڏيهيءَ کي رجسٽريشن سرٽيفڪيٽ وٺڻو پوندو ۽ هڪ ضلعي مان ٻئي ضلعي ۾ وڃڻ لاءِ هڪ هفتو اڳ رجسٽريشن آفيسر کي آگاهه ڪندو. سفر کان اڳ کيس پرمٽ وٺڻي پوندي وغيره وغيره. اهي سڀ ڳالهيون پنهنجي جاءِ تي! پر اسان جو سوال وري به اهو آهي ته اميگريشن آفيسن ۾ ويٺل مافيا جو ڇا ٿيندو جيڪا 20 سالن کان سڀ ڪڌا ڪم ڪندي پئي اچي؟ انهن غير ملڪين جو ڇا ٿيندو جيڪي پنهنجا پاسپورٽ ۽ ڪاغذ ساڙي پاڪستاني سڃاڻپ ڪارڊ ۽ پاسپورٽ وٺي چڪا آهن؟ اهي ڪي ٻه يا چار ماڻهو ڪو نه آهن. لڳ ڀڳ هر اهو غير ملڪي جيڪو هتي رهڻ جي نيت سان آيو آهي، ”پاڪستاني“ بڻجي چڪو آهي.

حڪومت وٽ اهڙو ڪهڙو جادوئي چراغ آهي جنهن سان اهو سڄو شيطاني چرخو ابتو ڦرڻ لڳندو ۽ سڀ لڪل غير ملڪي هڪدم ظاهر ٿي پوندا؟ حڪومت کي ته اها به خبر نه آهي ته پاڪستان ۾ اصل پاڪستاني ڪيترا آهن؟ سنڌي، پنجابي، پٺاڻ ۽ بلوچ ڪيترا آهن، جن جون سوين پيڙهيون هن ڌرتيءَ تي مري کپي ويون آهن. هتي ڪا آدمشماري ٿئي، ڪي حقيقي رڪارڊ ٺهن ۽ وڏي ڳالهه ته اتفاق راءِ سان اهي قبول به ٿين ته پوءِ ان بنياد تي ڪا ڳالهه اڳتي وڌي!

جڏهن اصل جي ئي خبر ناهي ته پوءِ نقل جو پتو ڪاغذن مان ڪيئن پوندو جيڪي جعلسازي ۽ ڪمزور قانونن جي سبب ڪڏهن به قابل اعتبار نه آهن. جناب! هڪڙو ئي حل آهي ته هر شڪي ماڻهوءَ کي جهلي هن سان ڳالهايو. پاڪستان ۽ غير پاڪستاني ٻوليون ۽ لهجا سڀ راز فاش ڪندا ۽ پوءِ انهن جي ڪاغذن جي پڙتال ڪري اباڻي ملڪ جي ٽڪيٽ ڪٽايو. فارم ڀلي ٺاهيو، پر اڳتي لاءِ ..... ۽ ماضيءَ ۾ ٿيل چوري چورن کي ڦٻڻ نه ڏيو!