نازڪ ڪمن جو نازڪ انجام

فيبروري 2004ع

آئينو روزاني خبرون ڪراچي

نازڪ ڪمن جو نازڪ انجام

گذريل ڪالم ۾ چيو هئم تہ چپن تي آڱر رکو ۽ پاڪستان جي ايٽمي سائنسدانن بابت ڪو بہ سوال نہ ڪيو، ڇاڪاڻ تہ اهو نازڪ معاملو آهي. معاملو تہ اڄ بہ نازڪ آهي پر ڇا ڪجي؟ اهو نازڪ شيشو هڪ ڇناڪي سان ڇهيون ڇيھون ٿي چڪو آهي ۽ ان جون ذريون پري پري تائين وکري ويون آهن.

اهو ٺڪر ڪنھن ٻئي نہ ڀڳو پر خود ڊاڪٽر قدير خان ڊي بريفنگ ۾ پنھنجي سر تي ڀڳو آهي. اڳي چوندا هئا تہ ”بري ڪم جو برو انجام“ هاڻي چوڻو پوي ٿو، ”نازڪ ڪم جو نازڪ انجام!“ هڪ پاسي ايٽم بم جھڙو نازڪ مسئلو ٻئي پاسي ان ٽيڪنالاجيءَ جي منتقليءَ جھڙو نازڪ سوال! شهنشاھہ سلامت کي تہ اها ڳالھہ بہ پسند ڪو نہ هئي تہ اها ٽيڪنالاجي پاڪستان وٽ هجي. ويتر جو اهو علم پاڪستاني سائنسدانن هٿان اتر ڪوريا، ايران ۽ لبيا کي پھچي تہ پوءِ ڇا ٿا ڀانئيو!؟

سو، چون ٿا تہ اهو ٺڪر ڊاڪٽر قدير پنھنجي سر تي پاڻ ڀڳو آهي. ڇا ڊاڪٽر صاحب اها ملامت پنھنجي سر تي پاڻ کنئي آهي؟ ڇا سچ پچ هو اڪيلي سران ملامت جو ذميوار هو يا اها وڏن صاحبن جي منشا هئي!؟ اسان ننڍڙا ۽ بي خبر ماڻهو ڇا ڄاڻون!؟ داڪٽر قدير عوام جي آڏو جيڪي حقيقتون بيان ڪيون انھن مان تہ صاف ظاهر آهي تہ ڪي اڳوڻا فوجي سربراھہ ايٽمي ٽيڪنالاجيءَ ڏانھن ڪھڙو رويو رکندا هئا. يعني دال ۾ ڪارو ڪو نہ هو بلڪه دال جي سڄي ديڳ ئي ڪاري آهي. ڊاڪٽر صاحب جيڪا ”هڪ سئو چوهٺ“ ڪئي آهي. ان ۾ ڪنھن ٻئي جو ڪھڙو ڏوھہ! معاملو ڪافي سنگين ٿي چڪو هوندو. تڏهن تہ ڊاڪٽر صاحب کي اهو اعتراف ڪرڻو پيو يا ملامت جو بار کڻڻو پيو. ڪڏهن ڪڏهن ڪائنات جو چرخو اڳتي هلائڻ لاءِ اهڙا واقعا جنم وٺندا آهن. عزازئيل بہ پنھنجي سڄي ڄمار جي عبادت کي داءَ تي هڻي ملامت جو بار پنھنجي سر تي کنيو. جيڪڏهن هو ايئن نہ ڪري ها تہ پوءِ حضرت آدم ڌرتيءَ تي ڪيئن لهي ها ۽ ايٽم بم ڪيئن ٺھي ها؟

پاڪستان سرڪار پنھنجن سرڪاري سائنسدانن کان ”ڊي بريفنگ“ ورتي ۽ چيو تہ پاڪستان جي وسيع تر مفاد ۾ جيڪي مناسب هوندو اهو ئي ڪيو ويندو. يعني: اهي ئي فيصلا ٿيندا جيڪي پاڪستان جي مفاد ۾ هوندا. پاڪستان جو مفاد ڇا ۾ آهي؟ اهو تمام تجريدي سوال آهي. خود پاڪستان جي بادشاهن کي ان سوال جو جواب اڃا تائين ٺيڪ طرح سان ملي نہ سگهيو آهي. جڏهن پاڪستان جا باخبر بادشاھہ بہ ڳالھہ سمجهي نہ سگهن تہ پوءِ ڪرڙ ۽ ڪانڊيري کي وچ ۾ ڳالهائڻ جي ڪھڙي ضرورت آهي؟ ڇا اهي بادشاهن کان وڌيڪ باخبر، سياڻا ۽ معتبر آهن؟ (ڪرڙ ۽ ڪانڊيري جي شعور بابت منھنجي راءِ پاڪستان جي بادشاهن کان بلڪل مختلف آهي پر خود منھنجي راءِ جي ڪھڙي حيثيت آهي؟) انگريز چوندو آهي تہ ”لفظن کي تڏهن وزن هوندو آهي جڏهن انھن جي پويان (وزنائتو) ماڻهو هوندو آهي.“

ڪرڙ ۽ ڪانڊيرو تہ اصولي طرح ايٽمي هٿيارن جي ئي خلاف آهن، پوءِ کڻي اهي پاڪستان وٽ هجن، هندستان وٽ يا وري شهنشاھہ جمهوريت آمريڪا بہادر وٽ هجن. ايٽمي هٿيار تہ پري جي ڳالھہ آهي، پاڻ لٺ بانٺي کي بہ بدمعاشي ٿا سمجهون ۽ ڪهاڙي تہ آهي ئي ”ڏائڻ“ جنھن جو ڪم ئي وڍڻ ۽ سر کڻڻ آهي. مشڪل تڏهن پيدا ٿيندي آهي جڏهن ڪا ڌر هٿيار ڪلهي تي ڪري اڳرائيءَ لاءِ نڪري پوندي آهي. تڏهن پويان ٻيون ڌريون بہ ان کان وڏو هٿيار کڻي تيار ٿي بيھنديون آهن........ ۽ پوءِ انسان پاڻ ۾ ايئن وڙهندا آهن جو (معذرت سان) ڪتا بہ نہ وڙهن!

اهو تہ مڃڻو ئي پوندو تہ دنيا ۾ وڏي پئماني تي ناانصافي جاري آهي. ان ناانصافيءَ ڌرتيءَ تي رهندڙ ماڻهن کي نفرت جي مچ ۾ اڇلائي ڇڏيو آهي ۽ اها ئي نفرت اسرائيل عرب تڪرار کان اڳتي نڪري 11 سيپٽمبر واري دردناڪ واقعي کان اڳتي نڪري افغانستان ۽ عراق مچائيندي الائي ڪٿي پھتي آهي.

عراق مان جيتوڻيڪ ڪيميائي ۽ حياتياتي يا وڏي پئماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيار نہ مليا آهن پر عراق جو حشر خود آمريڪي ڀو جا ڀيانڪ مثال آهي. هنن خوف ۽ نفرت ۾ سڄي عراق کي هلاڪوءَ وارو بغداد بنائي ڇڏيو ۽ هاڻي ڪميٽي ويٺي تفتيش ڪري تہ اتي ڪيميائي ۽ حياتياتي هٿيارن جي موجودگيءَ بابت ڪوڙي تفتيشي رپورٽ ڇو ڏني وئي؟ هاڻي ڀلي تہ عراق ۽ صدر صدام جنگي ڏوهاري ثابت نہ ٿين. امريڪا اهو مقصد تہ حاصل ڪري ئي ورتو آهي. جيڪو هنن عرب دنيا ۽ مشرق وسطيٰ جي حوالي سان چاهيو ٿي... ۽ ها! اهڙي حشر جو دڙڪو پاڪستان جھڙي ملڪ لاءِ ڪافي آهي. ان دڙڪي جو ئي اثر آهي جو ڊاڪٽر قدير کان 164 ورتي وئي آهي. قلم 164 ڇا ٿيندي آهي؟ اهو ڪنھن وڪيل دوست کان يا پوليس واري کان پڇي وٺو!

پاڪستان جو دفاع پاڪستان جي فوج کي عزيز آهي ۽ پاڪستان جي عوام کي بہ پيارو آهي. بلڪه ايئن چئو تہ سرحدون، عزت، وقار، جان مال، ٻار ٻچا ۽ امن امان سڀني کي پيارو آهي. اهو ئي پاڪستان جو مفاد آهي، ان ئي مفاد جي ڳالھہ سڀ ماڻهو ڪن ٿا. فرق رڳو اهو آهي تہ ڪانڊيرو دوستي، مٺ محبت ۽ شان سان جيئڻ کي ”قومي مفاد“ ٿو سمجهي ۽ بادشاهي طبقا (فقط پاڪستان جا ئي نہ، بلڪه هندستان ۽ آمريڪا جي توازن سان ئي ممڪن آهي. يعني: دوستي فقط دڙڪي سان قائم ٿي سگهي ٿي ۽ امن بہ فقط پادر سان ممڪن آهي.

خدا جي خلق تي خدا جي سڀ کان وڏي رحمت اها آهي تہ عام مخلوق حقيقتن کان بي خبر رکيل آهي. ان ڪري ئي چوندا آهن تہ انسان جي ”لاعلميءَ ۾ خدا جي مهرباني پوشيده آهي.“ جنھن شخص کي خبر آهي تہ موت سان ملاقات جي گهڙي ڪھڙي آهي؟ ان جي ننڊ اڄ کان ڦٽل آهي. جيڪڏهن اڄ سڄي دنيا کي خبر پوي، اسان جنھن ڌرتيءَ تي آرام جي ننڊ ٿا ڪيون ۽ ذاتي سک لاءِ خونريزيون ٿا ڪريون ان ڌرتيءَ جي حيثيت بس ايتري آهي جيئن دوزخ جي ديڳ مٿان ڦلهيار! تہ ڇا ڪو ٺيڪ طرح سان ننڊ ڪري سگهندو؟

ڌرتيءَ تي هن وقت بہ ايترا ايٽمي هٿيار آهن جو زمين جو گولو ڪيئي ڀيرا ڀسم ٿي سگهي ٿو. اها انسان جي پنھنجي خوفناڪ بيوقوفي آهي پر اها قدرت جي اسان تي مهرباني آهي جو اسان کي سڄي صورتحال کان بي خبر رکيو ٿو وڃي.

پاڪستان جي سر زمين ايتري ئي مستحڪم آهي جيتري پاڪستان جي فوج کي پڪ آهي يا پاڪ فوج پاڪستان جي عوام کي يقين ڏياري ٿي. عراق بہ ايترو ئي مستحڪم هو جيترو عراق جي فوج کي يقين هو يا عراقي فوج عراق جي عوام کي يقين ڏياريو هو. پاڪستان جي عوام جي زندگي ۽ مستقبل ڪيترو مستحڪم آهي؟ ان جو ڪجھہ نہ ڪجھہ اندازو ان مان لڳي ٿو تہ پاڪستان کي قومي مفاد خاطر ڪنھن بہ موقعي تي ڪجھہ بہ قربان ڪري سگهڻ جي جرئت ۽ حوصلو آهي. ڪجھہ بہ قربان ڪري سگهجي ٿو. ڪجھہ بہ، بھترين قيادتن کان وٺي بھترين سائنسدانن تائين، ڪجھہ بہ!

ڊاڪٽر قدير خان ڪنھن وقت ۾ پاڪستان جو نڪ هو. کيس سمورا لقب القاب مليا، وڏي کان وڏا پٽڪا پڌرايا ويا. پاڪستان جي تحفظ جو نشان، دماغ عاليشان، پاڪستان جو دفاع ناقابل تسخير ڪندڙ ۽ الائي ڇا ڇا!! قومي ۽ رياستي مفاد جو سوال آيو تہ عيدالاضحيٰ ڏينھن قربان ٿي ويو. قومي مفاد جي ڇري ڏاڍي بي رحم هوندي آهي. پاڪستان کي بغداد جھڙي حشر کان بچائڻ لاءِ