هندستاني جنرل شرما جا دليل

28 مارچ 1996ع

هندستاني جنرل شرما جا دليل



ڀارتي فوج جي اعليٰ عملدارن تي ٻڌل هڪ وفد 9 ڏينهن جي دوري تي اڄڪلهه پاڪستان آيل آهي. ان وفد ۾ جنرل رينڪ کان ليفٽيننٽ ڪرنل جي رينڪ تائين آفيسر آهن. هو هتي ڇو آيا آهن؟ ان جي ڪا وضاحت اسان جي نظر ۾ مان نه گذري آهي، البت ان وفد جي اڳواڻ جنرل وي اين شرما جيڪو ڀارتي فوج جو اڳوڻو سربراهه به آهي، هڪ اخبار کي ڏنل انٽرويو م جيڪي ڪجهه چيو آهي ان کي نظر انداز ڪري نٿو سگهي. جنرل شرما جڏهن ڳالهائي ٿو تڏهن اهو ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته هن جي آڏو نه رڳو هندستان پر هندستان جي ڀرپاسي ۾ فوجي طاقتن ۽ عالمي طاقتن جي اثر رسوخ ۽ ارادن جا نقشا کليل آهن. هو جيڪا به ڳالهه چوي ٿو ان ۾ نه رڳو هندستان جا مفاد شامل هوندا پر هڪ پيشور فرد جي حيثيت ۾ هو صورتحال جي حقيقي ڳنڀيرتا کي به سمجهندو هوندو.

جنرل شرما چوي ٿو، ”هاڻوڪين حالتن ۾ ڀارت، چين ۽ پاڪستان ڪنهن به صروت ۾ پنهنجا دفاعي خرچ ختم ڪري نٿا سگهن، ان ڪري پهرين هر ملڪ کي پنهنجي پنهنجي قوم جي ذهنن ۾ سياستدانن هٿان پيدا ڪيل ڊپ لاهڻو پوندو ۽ ان کانپوءِ ٽنهي ملڪن کي صلاح مشوري سان گڏ پنهنجا دفاعي خرچ گهٽ ڪرڻا پوندا.“ جنرل شرما اهو به قبول ڪري ٿو ته ”هاڻي لڙائي ڪرڻ تي وڏو خرچ ٿئي ٿو“ پر هو چوي ٿو ته ، ” ان هوندي به قوم جو اعتماد بحال رکڻ لاءِ دفاعي خرچن تي نظر ثاني ڪرڻي پوندي!“

هي عجيب فلسفو آهي جنهن ۾ جنرل صاحب هڪ طرف دفاعي خرچ گهٽائڻ جو دليل ڏنو، واٽ به ٻڌائي پر ايئن چيو ته قومن کي خوف ۾ سياستدانن وڌو آهي ۽ جيتوڻيڪ لڙائيءَ تي وڏو خرچ اچي ٿو پر قوم جو اعتماد بحال ڪرڻ لاءِ دفاعي خرچن تي نظرثاني (خرچ وڌائڻ لاءِ سوچ) ڪرڻي پوندي. فوجي ذهن شاسيد ايئن ئي سوچيندا آهن ته پهرين هٿيار وٺي پاڻ کي برتر ڪجي ۽ پوءِ هٿيارن جي ڀر وٺي چئجي ته ”هاڻي ٻڌايو ڇا ٿا چئبو؟“ جنرل صاحب هڪٻئي جي عوام ۾ خوف جي حوالي سان جيڪو الزام سياستدانن تي رکيو آهي، اهو ئي الزام سياستدان فوج جي اعليٰ عملدارن تي رکندا آهن.

جيستائين ”عوام جي خوف“ جو تعلق آهي جنرل صاحبن توڻي هندستان ۽ پاڪستان جي سياستدانن کي معلوم هئڻ گهرجي ته عوام کي خوف ئي اهو آهي ته هٿيار جمع پيا ٿين ۽ سندن ذهنن ۾ حل به اهو ئي آهي ته علائقي کي هٿيارن کان پاڪ ڪيو وڃي ڇاڪاڻ ته اڳي پوءِ اهي هٿيار علائقي جي عوام تي موت وانگر وسڻا آهن. ان ڪري علائقي جي سڀني طاقتن کي گڏ ويهي اهو دليل ڊوڙائڻ گهرجي ته هٿيار ڪيئن گهٽجن ۽ نه اهو ته عوام جي خوف جو بهانو بڻائي هٿيار وڌائڻ جي سفارش ڪجي. جنرل صاحبن ۽ سياستدانن کي اهو به معلوم هئڻ گهرجي ته خوف ۾ عوام نه، هو پاڻ مبتلا آهن، اهو ئي سبب آهي ته ڪنهن به ملڪ جي عوام ڪڏهن به اهو مطالبو ڪيو آهي ته ملڪ ۾ هٿيارن جا انبار لڳايو! اهو مطالبو فقط ۽ فقط جنرل صاحبن جي زباني ٻڌو ويندو آهي پوءِ کڻي اهي ڪهڙي به ملڪ جا هجن.

جنرل شرما امن جون ڳالهيون ڪندي ڦري گهري ان تجويز تي اچي بيٺو ته ”دفاعي خرچن ۾ ڪميءَ تي زور ڏيڻ جي بدران ڀارت، پاڪستان ۽ چين پنهنجي پنهنجي ملڪ ۾ پوليس، جرم ڊپارٽمينٽ ۽ اهم سياسي ادارن جا خرچ گهٽائين ۽ ان سان گڏوگڏ گهٽ ۾ گهٽ پاڪستان ۽ ڀارت انتخابي خرچن ۾ گهٽتائي آڻين ڇو ته انهن ملڪن ۾ سڀ کان وڌيڪ خرچ چونڊن ۽ سياسي نظام هلائڻ تي اچي ٿو.“ هندستان ۽ پاڪستان جا بجيٽ کولي ڏسبا ته جنرل صاحب جي ان دعويٰ جو پاڻهي پتو پئجي ويندو ته دفاعي تي ملڪي بجٽ جو ڪيترو سيڪڙو خرچ ٿئي ٿو.

باقي جنرل صاحب جي اها ڳالهه سچي آهي ته سياستدان راجائن مهاراجائن جيان هلن ٿا ۽ ٻنهي ملڪن ۾ ڪرپشن جو ڪاٿو ئي ڪونهي. پر، ڪرپشن جو سڄو بار رڳو غير هٿياربند شعبي تي وجهڻ ڪيترو درست آهي؟ جنگ جي امڪان بابت جنرل شرما پاڻ مڇي ٿو ته جيڪڏهن هندستان ۽ پاڪستان ۾ ڪا نئين جنگ لڳي ته اها ٻنهي ملڪن لاءِ ڳري ثابت ٿيندي ۽ ٻئي ملڪ اقتصادي طور مري ويندا. هو اڻسڌيءَ طرح سياستدانن جي ڪردار کي به مڃي ٿو ۽ چوي ته ”1971ع واري جنگ کانپوءِ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ ٿيل شمله ٺاهه سبب ڪشمير جي نالي تي وري لڙائيءَ نه لڳي آهي.“ جنهن صورت ۾ تڪرارن جو ه: سياسي ڳالهين ۾ موجود رهي ٿو، ان صورت ۾ دفاعي خرچ وڌائڻ جي وڪالت ڪهڙي معنيٰ رکي ٿي؟

جنرل شرما جو دليل آهي ته هڪ سپر پاور چاهي ٿو ته دنيا جو ڪو به ٻيو ملڪ اقتصادي طور تي طاقتور نه ٿيڻ گهرجي، ان ڪري ٽنهي ملڪن ڀارت، چين ۽ پاڪستان کي گڏجي اهڙي حڪمت عملي تيار ڪرڻ لاءِ سوچ ويچار ڪرڻ گهرجي، جنهن سان معاملا منجهڻ بدران ٺيڪ ٿين پر جيڪڏهن اهي ملڪ پاڻ ۾ وڙهندا ته پوءِ ٻنهي پاسي رت وهندو. سندس خيال آهي ته اهو معاملو حڪومتي سطح تي ان ڪري حل ٿيندو نظر نٿو اچي جو حڪومتون ٻين مسئلن ۾ ڦاٿيون پيون آهن. جنرل شرما سپر پاور جو نالو نه کنيو آهي پر اڄ جي زماني م اهو اشارو فقط آمريڪا لاءِ آهي ۽ اهو درست اشارو آهي.

هلو! ان ئي بهاني سان جيڪڏهن هندستان، پاڪستان ۽ چين هڪ علائقائي بلاڪ ٺاهي پنهنجي اقتصاديات مضبوط ڪن ۽ ان جي نتيجي ۾ هڪٻئي ڏانهن تاڻيل بندوقون هيٺ ڪن ته عوام کي ٻيو ڇا کپي؟ پر جيڪڏهن شرما صاحب وٽ پوءِ به اها تجويز آهي ته ان کانپوءِ سپر پاور سان ويڙهه لاءِ وڌيڪ هٿيار جمع ڪجن ته پوءِ ٽنهي ملڪن جي عوام کي چوڻ ڏيو ته اها تجويز هڪ ڌٻڻ مان ڪڍي هڪ ٻي وڏي ڌٻڻ ۾ ڦاسائڻ جهڙي آهي.