هڪ سرڪش ڪردار

هڪ سرڪش ڪردار

”اسانجو هڪ همراهه مهر علي نوحاڻي ويو اُتي (هاهوت ۾) ... اتي سونن سڱن سان هرڻ مليس ... اهو هرڻ وٺي ويس پنج تن پاڪ جي ڪچهريءَ ۾! ... ٻارنهن مهينا اتي هيو، پوءِ ٻارنهن مهينن کان پوءِ هڪ جمعي ڏينهن موٽي آيو ته ماڻهن ٻڌايس، ’بگاشير تي تنهنجا مائٽ تنهنجي ٻارهي جي ماني پيا ٿا ڪن ... ختمو ..!‘ ڪنهن جي نه ٻڌائين؛ اعتبار نه پيو اچيس! تڏھن ماڻهن چيس ته وري جمعي ڏينهن موٽي اچجانءِ، اسان تو سان هتي ملنداسين ... پوءِ اٺين ڏينهن ھُو هيٺ لهي آيو. تڏهن يار محمد ڪلهوڙي جي بادشاهي (1701-1718ع تائين) هئي جيڪا قلندر هن کي ڏنڊي سان ڏياري هئي.“

هڪ ٻئي فقير وچ ۾ چيو، ”ها! پوءِ ان ٽيم (وقت) ۾ اُن (يار محمد ڪلهوڙي) پوليس موڪليس ... نوحاڻي اهڙو رچي آيو هو، جو مُنهن ۾ نُور پيو ٻريس ... زمين کان چار گز مٿي پيو هلي سائين!“ راويءَ مهر علي نوحاڻي فقير جي نوراني بلنديءَ جي ڳلهه ڪئي.

”بلي!“ انور به پري کان راويءَ سان سُر ملايو.

”ها سائين! ... پوءِ، پوليس سان گڏجي آيو ... ان وچ ۾ شينهن ٿي ويو. پوءِ پوليس هن کي ڇڏي وٺي ڀڳي. پوءِ (مهر علي )نوحاڻيءَ هنن کي چيو، ’توهان وڃي (يار محمد ڪلهوڙي کي) چئو، خدا آباد جو شهر ختم ٿيندو، باقي مسيت آهي الله جو گهر، اها بچندي. ٻيو چئينس ته چُپ ڪري ويهه ! مون هي جبل کڻي شهر جي مٿان رکيو آھي ... پوءِ اهو شهر (خدا آباد) به گرڪ (غرق) ٿي ويو.“ راوي جي ڳالهه جو ھڪ حصو پورو ٿيو.

”پوءِ ... هن (يار محمد ڪلهوڙي) چيو، ’(جيڪڏهن) اهو نوحاڻي مونستائين (مون تائين) اچي ها ته هِتان جون زمينون اڏاري هُتي ڪري ها ۽ هُتان جو اڏاري هِتي ڪري ها ... پر هاڻي ٽئين ڏينهن اهو مري ويندو!‘ پوءِ سائين هو (مهر علي نوحاڻي) ٽئين ڏهاڙي مري ويو ... پر مرڻ کان اڳ ھن ٻڌايو ته ’مان الله، حسن، حسين، بگا شير، سڀ ڪجهه هُتي هاهوت ۾ ڏسي آيو آهيان.“

” مهر علي نوحاڻي ڪير هو؟“ مون وري پڇيو. مونکي شڪ ٿيو ته شايد اهو نوحاڻي ميان وال تحريڪ کان ڪو ناراض يا سرڪش فقير هو.

”اهو اسانجو مائٽ هو سائين! سونن سڱن وارو هرڻ هن کي هاهوت ۾ وٺي ويو هو. اهو بگاشير تي ڊيوٽي ڏيندو ۽ مچ ٻاريندو هو. مشهور ڳالهه آهي، رئيس محمد خان کي به خبر آهي!“ فقيرن وضاحت ڪئي، پر ان وقت مون سوچيو پئي ته ڇا ’بگا شير به ميان وال سلسلي جي ڪڙي ٿي سگهي ٿو؟‘

”ڀائو! آدم جي ٻنيءَ واري ڳالهه اڌ ۾ رهجي وئي“ مون مواليءَ کي ياد ڏياريو.

”هائو! اها ئي ڳالهه، آدم واري زمين آهي، ڪوڇو آھي، اتي وڃو ته ... اها نه ھاڻي توکي جنهن فقير جي ڳالهه ٻڌائي سون، ان غار ۾ هو ... ٻارنهن مهينا (فقير جو مطلب هو ته آدم جي زمين به ان غار ۾ يا ان جي ڀرسان هڪ ڪوڇو آهي) ٻارنهن مهينن کانپوءِ جڏهن همراهه ٻاهر آيو ته اسان هن جا مائٽ هن جي ماني (ٻارهي جي خيرات) پيا ڪيون ... هُو آيو پئي ته باقاعدي زمين کان پنج فوٽ مٿي پئي آيو.“ فقير لفظ ’باقاعدي‘ تي زور ڏيئي چيو جنهن جو مطلب هو ته ’يقين ڪر ته اهو فقير روحاني بلندين سان سرشار ٿي موٽيو هو!‘ راويءَ جي ڳالهه اڃا جاري ھئي (زمين کان پنج فٽ مٿي هلڻ روحاني فضيلت يا درجي جي علامت آهي، مهاڀارت جو يڌشٽر به ان مهل تائين زمين کان هڪ هٿ مٿي هلندو هو جيستائين ڪوڙ نه ڳالهايائين).

”پوءِ ... (فقير مهر علي نوحاڻي) چيائين ته مان ته اُتي مالڪن جي ڪچهريءَ ۾ هئس. مالڪن جهليو هئس ته ڪنهن سان ڳالهه نه ڪجانءِ ! چيائونس ته ’ڳالهه ڪندين ته مري ويندين!‘ ھن ڳالهه نه پئي ڪئي. پر پوءِ ڏاڍو تنگ ڪيائونس ته هن ڳالهه ڪري وڌي. پوءِ، اتي گذاري ويو ... هُو پيو چوي ته مون کي هُتي ڪچهريءَ ۾ پنج منٽ به ڪونه ٿيا هئا ۽ هِتي هن کي ٻارهن مهينا ٿي ويا هئا ...“

”توهان هاهوت ۾ اندر ويا آهيو؟“ مون فقير کان پڇيو. مون وٽ وقت هو، ڇاڪاڻ ته انور في الحال اڳتي سفر لاءِ تيار نه ٿي لڳو. هونئن به اسان جو مقصد هر قسم جي معلومات جمع ڪرڻ هو.

”جي ها!“ فقير چيو.

”ان ۾ اندر ڇا آهي؟“

”غار آهي، ان غار مان گذرون ٿا ... جبل آ وڏو، وچان غار آهي، اتان گذرڻو ٿو پوي. پوءِ، اڳيان وري ’بازار مصطفيٰ خريدار خدا ‘ (غار) سولو آهي، ٿورو هيٺ لهڻو ٿو پوي پنج ڇهه فٽ ... اونداهو آهي. اتي ڏاڪڻ آھي، پپر جا وڻ به آهن. ان ۾ ويندين ته پهرين ڪجهه ڪونه ڏسندين، پر اتان مِٽي کڻي اکين کي ھڻندين ته سوجهرو ٿي پوندو ... لاهوت وانگر هتي به سڀ ڪجهه آهي سائين! هاهوت ديکيا ته لاهوت ديکيا.“

هاڻي انور به سُري اچي اسانجي ڪچهريءَ ۾ شامل ٿي ويو هو.

”سڀ لاهوتي هتان اسان وٽان ويندا آهن، هتي رهندا آهن ۽ هاهوت ڪري پوءِ لاهوت ويندا آهن ... جيئن مڪي مديني وڃن. پهرين مڪي ٿا وڃن پوءِ عرفات يا مديني وڃن ٿا، اهڙي لحاظ سان ..!“ هڪ فقير پنهنجي انداز سان اسان بي سمجهن کي سمجهايو.

”اسان جهڙا جهونا اهو جبل چڙهي ويندا؟“ مون پڇيو.

”جي ها! ها سائين ها! ٿورو مٿي اوکو آهي، معنيٰ چڙهائي آهي.“

”هاهوت لاهوت کان به مٿي آ“ هڪ فقير پري کان دانهن ڪئي، ”ها سائين!“

”زمين جي حساب سان يا روح جي حساب ۾ ؟“ مون پڇيو.

”زمين جي حساب سان، ڇو ته جبل جي چوٽيءَ تي آهي، لاهوت لا مڪان لاءِ (مٿي) هلي وري هيٺ لهون ٿا نه! هي وري يڪو مٿي آهي.“ فقير وضاحت ڪئي.

”ان ۾ هڪ پاسي کان وڃي ٻئي پاسي کان نڪرجي ٿو!“ مون تجويزي سوال ڪيو.

”هائو ائين ... جي ها!“ ٻن ٽن فقيرن گڏجي چيو.

”توھان ٿي آيا آهيو؟“

”هائو سائين اتي پپرن جا وڻ آهن اندر ... ماکي پنڊ پاهڻ ٿي لڳي پئي آهي، وڏو اسرار آهي اُتي! ... ۽ اتي وڃڻ جو دروازو ائين آهي جو ان ۾ سرنگهه لڳي پئي آ، اندر واٽ آهي ... اندر وڏو نظارو آهي ... اسان جو هڪ مائٽ ’لاهوتي‘ گهڙي ويو ته ڪنهن ان کي اندران سڏ ڪيو .“

”مان اندر ويس ته ايئن ڏٺم ته آواز اچي ٿو ... ۽ لاهوتي آ جيڪو ٽُٽو اچي، ڇڪي ڪڍيو مانس. ان ۾ هڪ دري هينئن مٿي آهي. هيئن نهاربو ته ان ۾ اندر دري آهي ... بس سائين ، جنهن کي مالڪ گهرائين ... سڀ ڪنهن جي جاءِ ناهي! اسان جو اهو ئي هڪڙو ماڻهو ديدار ڪري آيو. هڪ ڏينهن ته نه، ٻارنهن مهينا هو!“

ڪائيءَ ۾ پنجن تنن جي باغ تي ڪچهري جاري ھئي، ماني اڃا تيار ڪونه ٿي هئي مون بلندي پيما اوزار (altimeter) تي باغ جي اوچائي نوٽ ڪئي، هي ماڳ سمنڊ کان 375 فٽ مٿي آھي.

هڪ فقير کي خبر ناهي ته ڪهڙي ڳالهه تي فقرائي جهجهڪي آئي جو جوش ۾ اچي سنک کڻي وڄائڻ لڳو. جڏهن ساهه چڙهڻ لڳس ته ٿڌو ٿيو.

”فقير اهو ڇا وڄايئه؟“ انور فقير کان پڇيو.

”هيءَ ناد آهي!“ مولائي فقير سنک کي ناد چوڻ ڏانهن مائل هوندا آهن. سنک وڏي ڪوڏ جو ھوندو آھي ۽ ناد يا نفيل سرھه جو سڱ ھوندو آھي.

محمد علي سوالن جوابن کان لاتعلق فوٽو ڇڪڻ ۾ مصروف هو، هن مونکي ان فقير جو فوٽو ڇڪيندي ڏٺو ته بيهي رهيو. آئون غالباً سڀ ک