.... ڳالهه پهتي صدر پاڪستان تائين

27 فيبروري 1996ع

.... ڳالهه پهتي صدر پاڪستان تائين



نيٺ اها خبر به پهتي صدر پاڪستان سردار فاروق احمد خان لغاري ايم ڪيو ايم اڳواڻن کي ڳالهيون ڪرڻ جي دعوت ڏني آهي. ان سلسلي ۾ ايم ڪيو ايم رابطا ڪميٽيءَ جو ڪنوينر سينيٽر اشتياق اظهر ۽ ليگل ايڊ ڪميٽي جو چيئرمين ۽ سنڌ اسيمبليءَ جو رڪن قاضي خالد سڀاڻي ڪراچيءَ کان اسلام آباد وڃي رهيا آهن. ڳالهيون ڪراچيءَ جي امن جو تسلسل آهن، ان ڪري ضرور ٿيڻ گهرجن پر سنڌ جي ماڻهن جا خوف، خطرا ۽ موقف ٻڌڻ لاءِ صدر پاڪستان ڪنهن کي دعوت ڏيندي؟ شايد ڪنهن کي به نه. شايد صدر پاڪستان به ان مفروضي سان سهمت آهي ته ڪراچيءَ جو جهيڙو پيپلز پارٽي ۽ ايم ڪيو ايم جي وچ ۾ بنگله ديش جي ”حسينه واجد ۽ خالده ضياءَ “ جهڙو آهي. انصاف جي ڳالهه اها آهي ته صدر پاڪستان کي ايم ڪيو ايم سان ”ڳالهيون“ ڪرڻ کان اڳ يا پوءِ سنڌ جي اصلوڪن وارثن جو موقف سڌيءَ طرح ضرور ٻڌڻ گهرجي ۽ کين اعتماد ۾ وٺڻ گهرجي.

ايم ڪيو ايم جي ڳالهه سنڌ تي حقن جي سوال جي ڳالهه آهي پر سنڌ جي مالڪن جي دانهن ان ريت ايوان صدر جي مکيه گيٽ کان اندر داخل ڪو نه ٿي آهي. جيئن ايم ڪيو ايم ج موقف پهچندو رهيو آهي. ضروري نه آهي ته پيپلز پارٽيءَ جو موقف مڪمل طور تي سنڌ جو موقف هجي، اهو به ضروري نه آهي ته پيپلز پارٽي جو موقف مڪمل طور سنڌ مو موقف هجي، اهو به ضروري نه آهي ته سنڌ جو خاموش 60 سيڪڙو اڪثريت جنهن ووٽ وڌا ئي ڪو نه اهن پيپلز پارٽيءَ جي موقف سان سهمت هجي! اسان اها ڳالهه تسليم ڪيون ٿا ته هن وقت پيپلز پارٽيءَ جي موقف سان سهمت هجي! اسان اها ڳالهه تسليم ڪيون ٿا ته هن وقت پيپلز پارٽي سنڌ جي عوام جي وڏي ۾ وڏي نمائنده جماعت آهي پر اهو مڪمل سچ نه آهي ته اها سنڌ جي هر طبقي ۽ لهجي، سوچ ۽ فڪر جي نمائندگي ڪري ٿي. پيپلز پارٽي بهرحال، پنهنجي مصلحتن ۾ وڪوڙيل پارٽي آهي ۽ سندس مصلحتون سنڌ جي تمام بنيادي مسئلن تي اثر انداز ٿي سگهن ٿيون.

ايم ڪيو ايم پاران دانهن جاري هئي ته صدر پاڪستان ۽ فوج جو سربراهه پنهنجو آئيني ڪردار ادا ڪن! ان کانپوءِ ايم ڪيو ايم کي صدر پاڪستان طرفان دعوت ۽ اجمل دهلوي جو اهو بيان ته ”آرمي چيف سان ملاقات جي توقع آهي!“ غير اهم واقعا نه آهن. سينيٽر اشتياق اظهر جي زباني انڪشاف ٿيو آهي ته ڪجهه ڏينهن اڳ صدر مملڪن هن سان رابطو ڪيو هو ۽ ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي هئي!

مسٽر اشتياق بيان ڪجهه اهڙي لهجي ۾ ڏيڻ فرمايو آهي ڄڻ صدر مملڪت کي اشتياق اظهر سان ملاقات ڪئي زمانو گذري ويو هو تنهنڪري ممڪن آهي ته هن کي سڪ لڳي هجي، نه ته اشتياق اظهر ۽ ايم ڪيو ايم جو صدر پاڪستان ۾ ڪهڙو ڪم هو؟ اشتياق اظهر لنڊن ۾ قائم ايم ڪيو ايم انٽرنيسنل سيڪريٽريٽ مان الطاف حسين کي ”اجازت“ وٺڻ کانپوءِ ئي صدر پاڪستان سان ملڻ وڃي رهيو آهي. اشتياق اظهر پنهنجي گفتگوءَ ۾ اهو ڪو نه چيو هو ته صدر پاڪستان جون ڳالهيون ڪهڙي جذبي سان ٻڌندو پر هن اهو ضرور چيو ته ”اسان صدر کي ڪراچي ۽ حيدرآباد جي صورتحال ۽ مهاجرن جي مسئلن کان آگاهه ڪنداسون“ لڳي ڪجهه ايئن ٿو ته هو ٻڌڻ بدران ٻڌائڻ چاهين ٿا ۽ ڪا رسم پوري ڪرڻ چاهين ٿا. ايم ڪيو ايم ڪهڙو فورم ۽ ڪهڙو ذريعو ڇڏيو آهي. جنهن تان ايم ڪيو ايم جو ڪراچي ۽ حيدرآباد جي صورتحال بابت موقف ۽ ”مهاجرن جا مسئلا“ ڌوڙ ڌڌڙ ۾ لٽي پيش نه ڪيا ويا آهن؟ هو صدر پاڪستان جي آڏو ڪهڙي نئين صورتحال کڻي ويندا؟

اهو ئي وفد ميان نواز شريف، نوابزادي نصرالله خان، چوڌري نثار، چوڌري شجاعت ۽ راجا ظفر الحق سان به ملڻ جو ارادو رکي ٿو. اهي ملاقاتون سندن اتحادين سان صلاح مشورن ۽ نئين حڪمت عملي بابت هونديون. اصل ڳالهه اها آهي ته هفتو ڏيڍ اڳ اشتياق اظهر صدر پاڪستان آڏو ”دانهن“ ڪئي هئي ۽ صدر پاڪستان سندس دانهن تفصيل سان ٻڌڻ لاءِ کيس ”تڪليف“ ڪري اسلام آباد اچڻ لاءِ چيو آهي. اها ”دانهن“ ڪهڙي ٿي سگهي ٿي؟ ظاهري طرح اهو چيو ويو ته ”اهي ڪراچي ۽ حيدرآباد جي صورتحال ۽ مهاجرن جا مسئلا آهن!“ حقيقت ڇا آهي؟ اجمل دهلوي چوي ٿو، ”ڪراچيءَ جي مجموعي صورتحال ۽ اڊيالا جيل ۾ نظر بند اسيمبلي جي ميمبرن خلاف ڪيس“ ايجنڊا تي رکيل آهن.

ايم ڪيو ايم جا اڳواڻ صدر پاڪستان کي ٻڌائيندا ته ڪراچيءَ جي مجموعي صورتحال ۾ مهاجر وڏي ڏچي ۾ آهن ۽ محترمه ڀٽو کين بگهڙ بڇايا آهن! حقيقت ڇا آهي؟ هرڪو ڄاڻي ٿو ته ڏهن سالن جي دهشتگرديءَ ڪراچيءَ جي سنڌين، پنجابين، بلوچن، پٺاڻن، مهاجرن، ڪڇين ۽ اقليتن جا گهر اجاڙي ڇڏيا آهن ۽ ڪاروبار برباد ڪري ڇڏيو آهي. هيءَ ايڏي وڏي خرابي هئي جو ٽن سالن جو ڊگهو آپريشن مس مس وڃي ڪامياب ٿيندو نظر آيو آهي. گولين سان پروڻ ٿيل اهو مريض جنهن جو نالو ڪراچي آهي، ٽن سالن کان ”آپريشن ٿيئٽر“ ۾ آهي ۽ ان مس مس وڃي اکيون پٽيون اهن ته ايم ڪيو ايم کي هاڻي ”ڪراچيءَ جي صورتحال ڳنڀير نظر اچڻ لڳي آهي. مريض مري رهيو هو ته ايم ڪيو ايم بندوقن جا ڪاڪڙا ويتر کولي ڇڏيا هئا، هاڻي مريض اکيون پٽيون آهن ته صورتحال کي ڳنڀير قرار ڏنو پيو وڃي!

نيٺ ڇا ٿيندو؟ ڏينهن ٻن ۾ ايم ڪيو ايم جا اها رسمي ڪارروائي به پوري ٿي ويندي ته صدر مملڪن جي آڏو وڃي به روبرو دانهن ڏني وئي. ان کانپوءِ؟ اجمل دهلوي چوي ٿو، ”ته مملڪن جو سربراهه جيڪڏهن مرڪزي ڪردار ادا ڪرڻ چاهي ته ايم ڪيو ايم جا گهڻيئي اهم مسئلا حل ٿي سگهن ٿا ۽ ڳالهيون ڪنهن نتيجي تائين پهچن، ان جو دارومدار ان ڳالهه تي اهي ته صدر پاڪستان حڪومت کي چٽيون ۽ واضح هدايتون ڪري!“ يعني صدر پاڪستان ايم ڪيو ايم جي حق ۾ حڪومت تي دٻاءُ وجهي ته اها دهشتگردن کي نه مارائي ۽ جن ماڻهن قانون هٿ ۾ کنيو آهي انهن کي آزاد ڪري ڇاڪاڻ ته اهي ايم ڪيو ايم سان تعلق رکندڙ صوبائي اسيمبلي ميمبر آهن!

ايم ڪيو ايم جي ان ئي ”تريا هٽ“ ۽ قانون کي لتاڙڻ جي خواهش اڄ تائين ”ڳالهيون“ اڳتي وڌڻ ڪو نه ڏنيون آهن. ايم ڪيو ايم جي مقامي اڳواڻن سان صدر پاڪستان جي هي ملاقات شايد سال کن کانپوءِ ٿي رهي آهي. ان وقت به ايم ڪيو ايم اتي ئي بيٺي هئي جتي اڄ بيٺي آهي. هڪ سال وڏو عرصو آهي. ان وچ ۾ ڪي وڏيون عالمي ۽ غير ملڪي ”ٽوپيون“ حڪومت تي ايم ڪيو ايم سان ٺهڻ جو دٻاءُ وجهي چڪيون آهن. هاني جڏهن صدر پاڪستان کي ڳالهين لاءِ وچ ۾ آندو ويو آهي ته ايئن سمجهڻ گهرجي ته هي ”آر يا پار“ جو مرحلو آهي. اهو به نه وسارڻ گهرجي ته ايم ڪيو ايم سان آرمي چيف جي امڪاني ملاقات جو معاملو به منظر نامي ۾ موجود آهي.

ايم ڪيو ايم جون اين ڊي خان کانپوءِ وزيراعظم ۽ هاڻي صدر پاڪستان سان ڳالهيون ڪهڙي نئين نڪتي تي ٿي رهيون آهن جو ان جا ڪي نوان نتيجا نڪرندا؟ ممڪن آهي ته صدر پاڪستان پنهنجا ڪي خاص اختيار استعمال ڪري ايم ڪيو ايم کي ڪي رعايتون ڏيئي وجهي! پر اهو ڪيئن ممڪن ٿيندو ته صدر پاڪستان قانون کي ا