ابِڙو اڪيڊميءَ ۾ داخل ٿيل تاريخون
- عيسوي سڀ -- قبل مسيح سڀ -- هجري سڀ -

ڪل صفحا: 14

پوئتي |(موجوده صفحو: 12)-(ڪل صفحا: 14| اڳتي

تاريخ:--- A.D-1989.00.00
وضاحت:--- سنڌوءَ جو سفر مھم جوئي ڪئي وئي.
مضمون:--- سنڌوءَ جو سفر

تاريخ:--- A.D-1989.00.00
وضاحت:--- 1989ع ۾ (Indus Expedition) جي نالي سان سنڌوءَ جي مهم جوئي ٿي، جيڪا اٽڪ کان مٿي ڪابل نديءَ جي ڇوڙ وٽان شروع ٿي پورٽ قاسم تي توڙ ٿي. تفصيلي رڪارڊ نوٽ ڪرڻ جي لحاظ کان سنڌوءَ جي پهرين مڪمل مهم جوئي آهي، جيڪا سنڌ جي چونڊ سڄاڻ فردن جي سٿ سان سرانجام ٿي.
مضمون:--- پبلشر پاران

تاريخ:--- A.D-1989.11.02
وضاحت:--- خميس 2-نومبر 1989ع رات جا ساڍا نو ٿيا ته جهاز اسلام آباد لاءِ ٻيهر اڏامڻ جي تياري ڪئي. اسان کي منجهند جو 3-وڳي ڌاري بورڊنگ ڪارڊ مليو هو. هنن ساڍن ڇهن ڪلاڪن ۾ گهڻو ڪجهه ٿي ويو هو.
مضمون:--- آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو

تاريخ:--- A.D-1989.11.03
وضاحت:--- سنڌوءَ جو سفر جيڪو ٻارنهن ماڻهن جي هڪ ٽيم سال 1989ع جي نومبر مهيني ۾ ٽين تاريخ کان چوويهين تاريخ تائين ٻاويهن ڏينهن ۾ اٽڪ کان وٺي ڪراچيءَ تائين مڪمل ڪيو، سا پڻ اهڙي قسم جي هڪ ڪوشش هئي. پر اهو خيال اڳ ۾ ڪنهن کي آيو، ڪنهن اهڙي رٿ رٿي ۽ ان جو خرچ ڪنهن برداشت ڪيو، ان جا سمورا تفصيل نه بدر ابڙي کي معلوم آهن، ۽ نه مون کي اهڙي مڪمل ڄاڻ آهي. ظاهر ۾ اهو پروگرام سنڌ حڪومت جي ثقافت واري کاتي جوڙيو هو، جنهن جي ان وقت جي سيڪريٽري محترمه مهتاب اڪبر راشدي هئي ۽ ڊپٽي سيڪريٽري ڪليم لاشاري هو.
مضمون:--- سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال

تاريخ:--- A.D-1989.11.03
وضاحت:--- جمعو 3-نومبر 1989ع صبح ٿيو. سڄو ماحول ڌوتل پوتل هو، تازو تازو! تياريون ان مهل کان شروع ٿيون جڏهن اڃا سج ننڊ ۾ هو ۽ اکيون ڪونه پٽيون هئائين. ٻهراڙين ۾ سوير اٿڻو ئي پوندو آهي، اونداهي ماڻهوءَ کي بهتر پڙدو مهيا ڪندي آهي.سج اکيون پٽيون ته ڄڻ اسان جون اکيون پٽجي ويون، اسان کي سنڌ ۽ سرحد جي منظرن وچ ۾ واضح فرق محسوس ٿيو.
مضمون:--- ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي

تاريخ:--- A.D-1989.11.04
وضاحت:--- ڇنڇر 4- نومبر 1989ع فجر جي ٻانگ سان ڪنهن همراهه جي اک کلي، هلچل ٿي ته ٿڏا ٿاٻا آيا. کنگهه کڙڪو ۽ پوءِ ڳالهائڻ جا آواز- ننڊ پوري نه ٿي هئي، اک نه پئي پٽجي. طوطي خان چلهه ٻاري چانهه چاڙهي ۽ همراهه هڪ هڪ ٿي جهنگ مان موٽيا ته روشني پکڙجي چڪي هئي. ڊرائيور خالد سمون نيرن جي “شڪار” لاءِ ڀر واري شهر ويل هو. نيرن آئي ۽ ورهائجي وئي. “اٽينشن جينٽلمين!” هيءَ ڪليم لاشاري هو، مهم جو ليڊر، “اڄوڪو سفر ڊگهو آهي ... پاڻ کي جلدي ڪرڻ گهرجي ... ٻي خاص ڳالهه اها ته ان نيرن کي منجهند جي ماني سمجهيو وڃي ڇاڪاڻ ته واٽ ۾
مضمون:--- خوشحال ڳڙهه کان اڳتي

تاريخ:--- A.D-1989.11.05
وضاحت:--- آچر-5 نومبر 1989ع اسان نئين ڏينهن جي آجيان صبح سوير ڪئي. سج اڀرڻ مهل اسان جيپ ۾ هئاسون. جيپ ڪالاباغ شهر جي سرڪاري عمارتن کان ٿيندي، ننڍڙي چؤواٽي تي بيٺي. چؤواٽي کان درياهه جي ڪنڌي پري ڪونه هئي. شهر اڃا ننڊاکڙو هو. ڪو ڪو دڪان کليل هو. چانهه وارو ، سِيري پُوريءَ جو دڪان، کير وارو، حجم يا اهڙو ڪو ٻيو دڪان. شهر کُلڻ ۾ گهڻي دير ڪونه هئي. ننڍا شهر پورهيت ماڻهن وانگر جلد جاڳندا آهن، ڇو ته ٻهراڙين جا ماڻهو ساجهر اچي ساجهر ئي موٽي ويندا آهن.
مضمون:--- ڪالاباغ شهر

تاريخ:--- A.D-1989.11.06
وضاحت:--- سومر-6-نومبر 1989ع صبح ساڻ انور پيرزادي کي هڪ اهڙو ماڻهو مليو جنهن کانپوءِ کيس ناشتو به نٿو وڻي. اسان جي رات، آبپاشي کاتي جي سهڻي ريسٽ هائوس ۾ ڪٽي آهي. ريسٽ هائوس مان اسان کي اهو فائدو آهي ته ڇت ملي وڃي ٿي جنهن ڪري تنبو کوڙڻ ۽ ويڙهڻ کان ڇٽي ٿا پئون. فقط سليپنگ بيگس ۽ چانهه پاڻيءَ جو سامان وين مان لاٿو وڃي ٿو. ماني ڀرپاسي جي ڪنهن آباديءَ مان هوٽل تان آندي وڃي ٿي. چانهه پي، سليپنگ بيگس ۾ گهڙي سڄي ڏينهن جي گڏ ڪيل معلومات جي ڏي وٺ کانپوءِ بيهوشيءَ جهڙي ننڊ ڪيون ٿا. فقط پنج يا ڇهه ڪلاڪ. فجر مهل ڪليم
مضمون:--- بئراج تي

تاريخ:--- A.D-1989.11.07
وضاحت:--- اڱارو-7 نومبر 1989ع ديري اسماعيل خان کان اٺ ڏهه ميل اتر اولهه ۾ بنون روڊ کان کاٻي پاسي، سنڌو تهذيب جو هڪ وڏو مرڪز رحمان ٺيڙهي آهي. رحمان ٺيڙهي لڳ ڀڳ هڪ چورس ڪلو ميٽر تي پکڙيل شاندار سائٽ آهي. سنڌو تهذيب جي پکيڙ بابت ماهرن جو چوڻ آهي ته سمورين قديم تهذيبن ۾ پکيڙ جي لحاظ کان سنڌو تهذيب وڏي ۾ وڏي آهي. قديم تهذيبن مان مراد، مصر، عراق، ايران ۽ چين جون قديم تهذيبون آهن، جن جي وسعت مڃيل آهي. سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب جون حدون اتر ۾ افغانستان جي علائقي بدخشان کان وٺي ڏکڻ ۾ لوٿل ڪاٺياواڙ تائين، مڪران بلوچستا
مضمون:--- رحمان ٺيڙهي

تاريخ:--- A.D-1989.11.08
وضاحت:--- اربع-8 نومبر 1989ع ٽيم ميمبرن ڪالهوڪي ڏينهن ۾ ٻه ڪم ٻيا به ڪيا آهن. رحمان ٺيڙهيءَ تان لڌل ٺڪرين کي صاف ڪري ترتيب سان رکي نوٽس (notes) ٺاهيا آهن ۽ انهن جو ٽرانسپيرنسيون تيار ڪيون ويون آهن. ٻئي پاسي چشمه بئراج وٽ ٻيڙين جي ٿيل عارضي مرمت کي پڪو ڪيو ويو آهي ته جيئن اڄوڪو سفر بهتر ٿئي. ايندڙ منزل ليه آهي جيڪو ديري اسماعيل خان کان 90-95 ڪلو ميٽرن جي پنڌ تي آهي. ٻيڙيون درياهه ۾ لاهڻ کان اڳ، انور ڀٽائي جو بيت ڏنو، درياهه جو وهڪرو ۽ ان جي آرپار لانچن ۽ ترهن ذريعي ماڻهن جي اچ وڃ ڏسي انور جي شاعريءَ واري
مضمون:--- ڪروڙ شريف ڏانهن

تاريخ:--- A.D-1989.11.09
وضاحت:--- خميس 9 نومبر 1989ع صبح جا اَٺ رات گذري، ڏينهن ٿيو. رات ڪنهن به هوٽل تان ماني نه ملي، منجهند به ماني نصيب نه ٿي هئي. رات جو يارهين لڳي ڌاري حق نواز کي دل ۾ رحم پيو، جنهن ڌونئرو ماني کارائي. ناشتي جو به آسرو ڏيئي ويو. صبح جو چانهه جي ٻاڙ لڳي ته قهو ٺاهي پيتوسين ڳوٺ وارن هيل تائين يا ته کير نه ڏڌو آهي يا ته وري فجر سان وڃي وڪڻي ڇڏيو اٿائون. اجهو انتخاب حسين شاهه مايوس موٽيو آهي، چوي ٿو، ”عجيب ماڻهو آهن، رات پڇيوسين ته چيائون صبح جو ملندو ۽ هاڻي پڇون ٿا ته جواب مليو آهي ته کپي ويو ... اسان وٽ سنڌ ۾
مضمون:--- نئون ڏينهن

تاريخ:--- A.D-1989.11.10
وضاحت:--- جمعو 10- نومبر 1989ع ٻيڙين جو سفر شروع ڪرڻ کان اڳ تونسه شهر ڏسڻ ضروري هو، تنهن ڪري صبح جو 6 لڳي ڌاري جيپ تونسه ڏانهن ڊوڙڻ شروع ڪيو. جيپ تونسه بئراج تي ٺهيل شاندار ريسٽ هائوس ڇڏي بئراج ٽپي الهندي ڪناري تي پهچڻ کانپوءِ سر اُتر طرف وڌي. بانگ اچي چڪي هئي، نمازي نماز پڙهڻ ۾ مصروف هوندا. ٿڌ هئي پر گهٽ. هاڻي اسان انهن پٽن ۽ جبلن کان گهڻو هيٺ هئاسون جيڪي برفاني دور ۾ برف هيٺ دٻيل هئا. اسان کي فقط ٻن ڪلاڪن جو وقت ڏنو ويو. تونسه ڏسڻ، ماڻهن کان حال احوال وٺڻ، فوٽو گرافي ۽ وڊيو ٺاهڻ لاءِ ...پر هڪ ڪلاڪ اسان
مضمون:--- تونسه شريف پير پٺاڻ

تاريخ:--- A.D-1989.11.11
وضاحت:--- ڇنڇر 11-نومبر 1989ع وقت: صبح جا پوڻاست ڊيجي خان جي نئين پل وٽ نئين ڪَيل (Kel) برادري ايڪسپيڊيشن جون پنج جهوپڙيون (تنبو) لڳل آهن. ٽيم جا ميمبر هڪ هڪ ٿي پنهنجي تنبن مان بانبڙا پائي نڪري رهيا آهن. ڪو هٿ منهن پيو ڌوئي، ڪو ڏاڙهي پيو لاهي، ڪو جهنگ ڏانهن منهن ڪري نڪتو آهي ته ڪو سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تان سج اڀرڻ جو منظر ڏسڻ ۾ گم آهي. طوطي خان چانهه ڪاڙهڻ جي انتظامن ۾ آهي، چلهه ٻري چڪي آهي، انتخاب شاهه ڪاٺيون ميڙي طوطي خان کي ڏيئي رهيو آهي. رات بک ڪاٽي اٿئون، ڏسجي ته نيرن نصيب ٿئي ٿي يا نه. انور پيرزادو اڃا ت
مضمون:--- نئون سج

تاريخ:--- A.D-1989.11.12
وضاحت:--- آچر 12- نومبر 1989ع سج اکيون پٽيون ته سنڌوءَ جا ڪنارا روشن ٿي ويا. جيڪڏهن پُل نه هجي ها ته مڪمل ويرانو هجي ها. نئين ڏينهن جي سفر جون تياريون اڌ مڪمل آهن. رات مٺڻ ڪوٽ ۾ پوندي ۽ سڀاڻي سنڌ جي اڄوڪين سياسي سرحدن ۾ داخل ٿينداسين.
مضمون:--- گهاڙِي والا

تاريخ:--- A.D-1989.11.13
وضاحت:--- سومر 13-نومبر 1989ع مٺڻ ڪوٽ پتڻ تي ٽي چار خفتي گڏيا. گوڏ مٿان قميص ۽ مٿي تي پٽڪا. اٺ ڏهه تازي ۽ بلٽري ڪتا ساڻ ڪري پُل ٽپي الهندي ڪناري تي گهڙي سواءِ لاءِ اچي ترسيا. “ڀاءُ ڪيڏانهن ٿا وڃو؟” “وڃون ٿا سوئرن جي شڪار تي.” “خير مان؟ ڪچي ۾ سوئر ۾ گهڻا ٿي ويا آهن ڇا؟” “مڙئي شغل ... !” اڇي ڏاڙهيءَ واري همراهه ڦِڪي مرڪ سان چيو. “پاڻ ڇا ڪيو ... ٻني ٻارو!؟” “هائو! زميندار آهيون ... هوڏانهن رياست ۾ ويٺا آهيون.” “پاڻ ڪير آهيو؟” “ملاڻا!”
مضمون:--- شهر مٺڻ ڪوٽ

تاريخ:--- A.D-1989.11.13
وضاحت:--- سومر، 13 نومبر 1989ع شام ڌاري پنجاب جون حدون ٽپي جيپ سنڌ ۾ داخل ٿي ته سياسي آبهوا ۾ ڦيرو اچي ويو. پهرين نظر ڪشمور جي مکيه چوڪ تي لڳل ڳاڙهن جهنڊن ۾ وچڙي پئي. ڳاڙهن جهنڊن تي ٻه ڪهاڙيون ٻڌائين پيو ته هتي جيئي سنڌ اسٽوڊنٽس فيڊريشن ۽ ان سان لاڳاپيل تنظيمن جو وڏو اثر آهي. پيپلز پارٽيءَ جي شاگرد تنظيم ۽ ممتاز ڀٽي جي سنڌ نيشنل فرنٽ جا جهنڊا به نظر اچن ٿا پر گهڻائي ڳاڙهن جهنڊن جي آهي. رسول بخش پليجي جي تحريڪ به سرگرم نظر اچي ٿي. اسان کي پنجاب ۽ سرحد جي ڪنهن به شهر ۾ ايڏا جهنڊا ۽ سياسي نعرا نظر نه آيا هئا
مضمون:--- ڪشمور

تاريخ:--- A.D-1989.11.15
وضاحت:--- اربع 15 نومبر 1989ع صبح جو گڊو بئراج وٽ ٻيڙيون سنهي ٿلهي مرمت کانپوءِ درياهه ۾ لاٿيون ويون پر زبير فاروقيءَ جي اٻهرائيءَ ڌڪ ڏيئي وڌو کيس پنهنجي’مهم جُو‘ هجڻ تي وڏو ناز هو. ان ناز ۽ پاڻ تي ضرورت کان وڌيڪ اعتماد سبب کانئس غلطي ٿي وئي. بس هڪ سيڪنڊ لڳو جو ’نوري‘ ٻيڙي ڪنڌيءَ لڳ ڪنهن لوهي شيءِ سان ٽڪر کاڌو ۽ هڪ ٺڪاءُ ٿيو، ٻيڙيءَ جو اڳيون حصو ڦاٽي پيو هو. فُٽ ڏيڍ جو چير ٿي پيو هو سنهو ٿلهو پنچر ڳنڍڻ هڪ ڳالهه آهي فُٽ ڏيڍ جو برسٽ ڳنڍڻ فوري طور تي ناممڪن هو. ٻيڙي ڦاٽڻ جي معنيٰ اها هئي ته اڌ ٽيم درياهه
مضمون:--- گڊو بئراج تي حادثو

تاريخ:--- A.D-1989.11.16
وضاحت:--- خميس 16- نومبر 1989ع صبح جا ساڍا ڏهه ٿيا آهن. اسان ٽوڙي بنگلو ڇڏي پتڻ تي بيٺا آهيون. ڪالهه شبير ۽ ٻين نوجوانن رات جو دير تائين محنت ڪري ڦاٽل ٻيڙي جو چير بند ڪيو آهي. صبح جو خشڪيءَ تي هوا ڀري چڪاس ڪئي وئي ته تجربو ڪامياب نظر آيو. ٻيڙين ۾ سامان وڌو پيو وڃي. چؤطرف وڏو ٻيلو پکڙيو پيو آهي، پکي اوچن وڻن تي ٺاهيل آکيرن مان نڪري پنهنجي پنهنجي ڪرت ۾ مصروف ٿي ويا آهن. ٻيلو پکين جي بي شمار مٺڙين ٻولين سان گونجي رهيو آهي.
مضمون:--- دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو

تاريخ:--- A.D-1989.11.17
وضاحت:--- جمعو، 17 نومبر 1989ع صبح جو 9_لڳي ڌاري لب مهراڻ وٽان مورڙئي کي درياهه مان ڪڍي اٺ گاڏي تي چاڙهي بئراج جي ٻئي ڀر ٽپايو ويو. ڪليم لاشاري، اشتياق انصاري ۽ هڪ ناکئو امام بخش ملاح مُهين جي دڙي تائين سفر لاءِ روانا ٿيا. اڄ وڏي جوکم جو پنڌ آهي تنهنڪري ليڊر ۽ ڊپٽي ليڊر کان سواءِ ڪنهن ٻئي کي درياهي سفر جي موڪل نه ڏني وئي. نوري سکر ۾ ٺهي نه سگهي.
مضمون:--- سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن

تاريخ:--- A.D-1989.11.18
وضاحت:--- ڇنڇر، 18_ نومبر 1989ع نئون ڏينهن نئون پنڌ. اڄوڪي منزل سيوهڻ آهي. اڄ سڄو قافلو خشڪيءَ تي آهي. ضلعي انتظاميه ڪالهوڪي فائرنگ واري واقعي کانپوءَ ڏاڍي محتاط ٿي وئي آهي. اڄ ڪنهن به قيمت تي ٻيڙي درياهه ۾ لاهڻ جي موڪل نه ملي، البت ايترو ضرور ڪيائون ته پوليس اسڪواڊ گڏ ڏيئي بند وارو رستو وٺڻ جي اجازت ڏنائون، سو به وڏي منٿ ميڙ کان پوءِ. مورڙي کي به نوريءَ سان گڏ ڊاٽسن پڪ اپ ۾ سوار ڪيو ويو، اها گاڏي پڪو روڊ ڏيئي سيوهڻ طرف رواني ٿي وئي. اسان ڳوٺ ٻلهڙيجيءَ کان ويهڙ لاءِ نڪتاسين.
مضمون:--- مُهين جي دڙي جا ڪنڀار

پوئتي |(موجوده صفحو: 12)-(ڪل صفحا: 14| اڳتي